پایان راهبرد دولت ترامپ در قبال کوبا؛ فراتر از فشارها

برآورد راهبرد دولت ترامپ در قبال کوبا

دولت ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ یک رویکرد تهاجمی جدیدی را در قبال کوبا اتخاذ کرده که فراتر از تحریم‌های دیرینه واشنگتن است. این سیاست‌های جدید، از جمله تهدید به اعمال تعرفه‌های فلج‌کننده بر هر کشوری که محموله‌های سوخت به کوبا ارسال کند، منجر به کمبود شدید سوخت و تشدید یک بحران انسانی در این جزیره ۱۱ میلیونی شده است. این اختلالات بر تقریباً تمام جنبه‌های زندگی کوبایی‌ها تأثیر گذاشته است، از حمل و نقل گرفته تا تأمین انرژی و خدمات حیاتی. این حمله‌ی اقتصادی همزمان با تحولات ونزوئلا و تلاش برای تضعیف دولت نیکلاس مادورو صورت گرفته و تأمین سوخت مورد نیاز کوبا از سوی متحدانی مانند ونزوئلا و مکزیک را به شدت محدود کرده است.

با این حال، هدف نهایی دولت ترامپ از این فشارها همچنان مبهم باقی مانده است. تحلیلگران به الجزیره اعلام کرده‌اند که پیام‌های متناقضی از سوی کاخ سفید مخابره می‌شود. از یک سو، ترامپ اظهار داشته که به دنبال “انعقاد یک معامله” با دولت میگل دیاز-کانل است، و از سوی دیگر، با اشاره به «آزاد کردن مجدد» کوبا، تلویحاً به تغییر رژیم مورد نظر سناتورهایی نظیر مارکو روبیو اشاره می‌کند. این ابهام در اهداف، پیش‌بینی مراحل بعدی را دشوار می‌سازد. کارشناسان دو سناریوی اصلی را مطرح می‌کنند: اول، رسیدن به یک توافق جدید، هرچند شرایط آن نامشخص است. دوم، فروپاشی اجتماعی ناشی از بحران اقتصادی که منجر به اضمحلال جامعه شود.

اهداف احتمالی و موانع بر سر راه مذاکرات

به نظر می‌رسد ترامپ در کوتاه‌مدت متمایل به اعمال فشار برای “خم کردن دولت کوبا” باشد تا سرنگونی کامل آن. رئیس‌جمهور آمریکا، علیرغم سابقه اعلام شده‌اش به عنوان یک معامله‌گر، درگیر جنگ‌های ایدئولوژیک کمتری با دولت‌های چپ‌گرا است. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که طرفداران خط تند، مانند وزیر امور خارجه وقت یعنی مارکو روبیو که خود ریشه در مهاجران کوبایی دارد، هدف اصلی خود را سرنگونی رژیم می‌داند و هرگونه توافقی که موجودیت دولت فعلی را تضمین کند، برای او غیرقابل قبول خواهد بود. کوبا منابع اقتصادی قابل توجهی برای عرضه ندارد، مگر در زمینه صنعت گردشگری یا معامله‌های تجاری محدود. اما ممکن است واشنگتن بر سر مسائلی مانند مهاجرت، حضور رقبا و همکاری‌های امنیتی کوبا با روسیه و چین فشار وارد کند.

یکی از نکات کلیدی در این میان، اتهام‌زنی دولت ترامپ به هاوانا در زمینه میزبانی “گروه‌های تروریستی” مانند حماس و حزب‌الله است، اتهاماتی که توسط کارشناسان کوبایی رد شده است. این اتهامات ممکن است به عنوان مقدمه‌ای برای مذاکرات مورد استفاده قرار گیرند، اگرچه مشخص نیست دولت کوبا چه امتیازات ملموسی می‌تواند ارائه دهد که برای ترامپ قانع‌کننده باشد.

«هدف روبیو خلاص شدن از شر این رژیم در کوبا است؛ بنابراین او از هر نوع معامله‌ای شبیه آنچه ترامپ در ونزوئلا انجام داد، خوشحال نخواهد شد، به خصوص اگر توافق دائمی باشد.» -- ویلیام لئوگراند

تداوم تاریخی سیاست‌های آمریکا

تحلیلگران عمیق‌تری مانند لوئیس پرز، تاریخ‌نگار کوبا، ریشه‌های اقدامات فعلی را به سیاست‌های تاریخی آمریکا از جمله دکترین مونرو (۱۸۲۳) نسبت می‌دهند که هدف آن اعمال نفوذ بر سراسر آمریکای لاتین بوده است. به گفته پرز، رشته‌ای که تمام این تکرارها را به هم متصل می‌کند، «تلاش برای محروم کردن کوبا از حاکمیت ملی و حق تعیین سرنوشت» است. دولت ترامپ با بازتعریف «دکترین مونرو» به دنبال بازگرداندن «برتری آمریکا» در نیمکره غربی است، که در نهایت خواهان تسلیم شدن و تمکین کوبایی‌هاست.

«رهبران سیاسی آمریکا می‌خواهند کوبایی‌ها بگویند ا ‘عمو جان’، تسلیم شوند، تن دهند. این ساده‌سازی به نظر می‌رسد، اما جایی در اعماق روان ملی آمریکا، این امر در حال هدایت سیاست‌هاست، به ویژه در دولتی که اکنون در تلاش برای بازتعریف دکترین مونرو است.» -- لوئیس پرز

پیامدهای بن‌بست طولانی‌مدت

بن‌بست طولانی‌مدت می‌تواند عواقب ناخواسته‌ای برای واشنگتن داشته باشد. این وضعیت می‌تواند کوبا را بیش از پیش به سمت روسیه و چین سوق دهد. اگرچه روسیه هنوز تحویل نفت خود را به کوبا افزایش نداده، اما می‌تواند در صورت ادامه فشار آمریکا این کار را انجام دهد. همچنین، چین و متحدان منطقه‌ای می‌توانند حمایت‌های دیگری ارائه دهند که منابع مالی کوبا را برای خرید انرژی آزاد کند. افزایش فشار آمریکا انگیزه‌ی بیشتری به کوبا می‌دهد تا به دنبال حامیانی در میان دشمنان آمریکا باشد. از سوی دیگر، این بن‌بست می‌تواند منجر به وخامت بیشتر شرایط انسانی، افزایش مهاجرت و احتمالاً تحریک موجی از ناآرامی شود که خود دولت کوبا را در معرض آزمون قرار داده و احتمال سرکوب و دستگیری‌های گسترده را افزایش می‌دهد.