تحلیل عدم تمایل اسرائیل و حماس به مرحله دوم آتشبس
حسین بیش، پژوهشگر ارشد، معتقد است که اسرائیل به دنبال الحاق کرانه باختری و حماس در پی قبضه جنبش ملی فلسطین است و این اهداف مانع ورود به مرحله دوم آتشبس میشود.
تحلیل وضعیت آتشبس در خاورمیانه
بر اساس اظهارات حسین بیش، پژوهشگر ارشد مؤسسه خلیج فارس عربی، هیچکدام از طرفین اصلی درگیری، یعنی اسرائیل و حماس، تمایلی به پیشبرد مرحله دوم آتشبس ندارند. نقطه کانونی این عدم تمایل به اهداف بنیادین و استراتژیک هر گروه بازمیگردد. برای اسرائیل، "دستور کار اصلی الحاق کرانه باختری" است. این هدف استراتژیک، اولویت اصلی سیاستهای جاری تلآویو را تشکیل میدهد که با هرگونه توقف کامل یا مرحلهای درگیری که مانع این الحاق شود، در تضاد است. این امر نشاندهنده تمرکز بر تغییرات جمعیتی و جغرافیایی بلندمدت در منطقه است.
از سوی دیگر، حماس نیز اهداف داخلی و منطقهای خود را دنبال میکند. هدف اصلی حماس “به دست گرفتن کنترل جنبش ملی فلسطین از فتح و تغییر آن از یک جنبش ملیگرای سکولار به یک جنبش اسلامی تحت کنترل خود” است. این امر مستلزم حفظ فشار و نمایش قدرت در صحنه داخلی فلسطین است تا بتواند رهبری جنبش ملی را به چالش بکشد و جایگاه خود را به عنوان نیروی غالب اسلامی تثبیت کند. بنابراین، هر دو طرف دارای انگیزههایی هستند که حرکت به سمت مراحل بعدی آتشبس یا توافقات جامع را نامحتمل میسازد، چرا که این مراحل ممکن است مانع تحقق اهداف بلندپروازانه استراتژیک آنها شوند.
موانع ساختاری در فرآیند صلح
این وضعیت نشاندهنده یک بنبست ساختاری است که فراتر از مذاکرات کوتاهمدت است:
- اهداف متضاد: اسرائیل به دنبال تثبیت کنترل بر منابع و زمینهای حیاتی در کرانه باختری است.
- رقابت سیاسی داخلی فلسطین: حماس به دنبال بازتعریف هویت و رهبری جنبش ملی فلسطین است.
- اهمیت بالای استراتژیها: اهداف الحاق و تغییر ماهیت جنبش، برای طرفین از اهمیت بالاتری نسبت به آتشبس موقت برخوردار است.
- عدم تمایل به حرکت به جلو: این اهداف بنیادین، هر دو طرف را از پذیرش شروط فاز دوم آتشبس دور نگه میدارد.
- عدم توجه به میانجیگریها: تمرکز بر مقاصد داخلی و استراتژیک، زمینه را برای نادیده گرفتن فشارهای بینالمللی فراهم میسازد.
حسین بیش بیان میکند که "دستور کار اصلی اسرائیل الحاق کرانه باختری است، و دستور کار اصلی حماس این است که جنبش ملی فلسطین را از فتح بگیرد و آن را از یک جنبش ملیگرای سکولار به یک جنبش اسلامی که کنترل آن را در دست دارند، تغییر دهد."
"هیچکدام از طرفین برای پیشروی به مرحله ۲ آتشبس علاقهای ندارند."
در نهایت، تا زمانی که اهداف بلندمدت و استراتژیک اسرائیل در مورد الحاق و اهداف حماس در مورد رهبری و ایدئولوژی جنبش ملی فلسطین به طور بنیادی تغییر نکند یا توسط یک توافق بزرگتر خنثی نشود، چشمانداز برای ورود به فازهای بعدی آتشبس یا حصول آرامش پایدار در منطقه خاورمیانه بسیار مبهم باقی خواهد ماند. این تحلیل بر پیچیدگیهای ذاتی درگیری تاکید دارد.
