راز عبور رودخانه گرین از کوه یوئینتا با حرکت لایههای زیرین زمین فاش شد
دانشمندان دانشگاه گلاسکو راز عبور رودخانه گرین از رشتهکوه یوئینتا را حل کردند؛ پدیدهای نادر به نام «ریزش لیتوسفر» نشان میدهد که کوهها برای عبور آب به طور موقت پایین رفتهاند.
راز تاریخی عبور رودخانه گرین از کوههای یوئینتا
پس از ۱۵۰ سال، محققان دانشگاه گلاسکو سرانجام معمای پیچیده عبور مستقیم رودخانه گرین از قلب رشتهکوه یوئینتا در ایالت یوتا را حل کردند. در حالی که معمولاً رودخانهها مسیرهای هموارتر را برای جریان انتخاب میکنند، این رودخانه مسیر مستقیمی را از میان این ارتفاعات انتخاب کرده بود، معمایی که زمینشناسان را برای بیش از یک قرن در حیرت فرو برده بود. پاسخ این معما نه در فرسایش معمول توسط آب، بلکه در پدیدهای نادر و شگفتانگیز به نام ریزش لیتوسفر (Lithospheric Drip) نهفته است. این کشف نشان میدهد که سازههای زمین میتوانند دینامیکهای غیرمنتظرهای داشته باشند که مسیر آبهای سطحی را تحت تأثیر قرار میدهد.
این فرآیند به میلیونها سال پیش بازمیگردد؛ تودهای بسیار سنگین و چگال از سنگهای پوسته زمین در زیر کوههای یوئینتا ناپایدار شد. این توده شبیه یک قطره مایع غلیظ، به سمت گوشته زمین (لایه مذاب زیرین) شروع به سقوط کرد. نیروی جاذبه عظیم این توده سنگین باعث شد که سطح زمین و به تبع آن، کوههای یوئینتا برای مدتی قابل توجه به سمت پایین کشیده شوند و یک فرورفتگی ایجاد کنند. این فرورفتگی موقتی، ارتفاع کوهها را به اندازهای کاهش داد که رودخانه گرین توانست مسیر خود را به نحوی که امروز مشاهده میشود، تثبیت کند و از روی آنها عبور نماید.
- کشف اصلی مبتنی بر تحلیل تصاویر لرزهنگاری پیشرفته است که بقایای توده چکیده شده در عمق چند کیلومتری زمین را تأیید میکند.
- پدیده ریزش لیتوسفر به ناپایداری و فرونشست موقت بخشی از پوسته زمین اشاره دارد.
- پس از جدا شدن و فرو رفتن توده سنگین، فشار از روی پوسته برداشته شد و کوهها مجدداً بالا آمدند (بازگشت ایزواستاتیک).
- این بالا آمدن مجدد، رودخانه را مجبور کرد تا بستر خود را عمیقتر کند و دره مشهور لادور (Canyon of Lodore) را بسازد.
- این تحقیق نشان میدهد که پویاییهای زیرسطحی زمین میتوانند مستقیماً بر شکلگیری و مسیر رودخانههای سطحی تأثیر بگذارند.
“گاهی کوهها برای عبور رودخانهها تعظیم میکنند!” این جمله نشاندهنده میزان غیرمنتظره بودن این پدیده زمینشناسی است که در آن سازههای عظیم قارهای تحت تأثیر نیروهای زیرین تغییر شکل میدهند.
“پاسخ به معمای ۱۵۰ ساله، در حرکت عجیب لایههای زیرین زمین نهفته است و ارتباطی به فرسایش آب ندارد.”
این تحقیق نه تنها یکی از معماهای جغرافیایی باستانی را حل کرد، بلکه درک ما از تعاملات بین تکتونیکهای عمیق و فرآیندهای زمینشناسی سطحی را نیز به طرز چشمگیری تعمیم داد. مطالعه دینامیکهای لیتوسفر و گوشته میتواند دیدگاههای جدیدی در مورد شکلگیری کوهها و فرسایش درازمدت سطح سیاره ما ارائه دهد.
