نقش حزب توده در شکلگیری اعتراضات دانشجویی ایران
بررسی تاریخی نقش حزب توده و جریانهای ملی در سازماندهی اعتراضات دانشجویی پس از کودتای ۲۸ مرداد و وقایع منجر به شهادت سه دانشجو در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ که به روز دانشجو معروف شد.
نقش حزب توده در اعتراضات دانشجویی ایران
این مقاله به بررسی تاریخچه اعتراضات دانشجویی در ایران پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ میپردازد. بر اساس گفتوگو با محمدحسین خسروپناه، تاریخنگار، حزب توده ایران به عنوان قویترین حزب سیاسی آن زمان، نقش محوری در سازماندهی اعتراضات علیه کودتا داشت. این اعتراضات ابتدا به صورت میتینگهای موضعی توسط سازمان جوانان حزب توده در سطح شهر تهران آغاز شد و به تدریج جریانهای ملی نیز به آن پیوستند.
- اعتراضات از شهریور ۱۳۳۲ با میتینگهای سریع و پراکنده حزب توده شروع شد
- تظاهرات در مسجد شاه، بازار تهران و سپس دانشگاهها گسترش یافت
- با آغاز محاکمه دکتر مصدق، اعتراضات به دانشگاه تهران، بازار و دبیرستانها کشیده شد
- در ۲۱ آبان اعتصاب گستردهای در مدارس، دانشگاه و بازار شکل گرفت
- قطع روابط با انگلیس و سپس اعلام تجدید آن قبل از ۱۶ آذر باعث تشدید اعتراضات شد
"کانون اصلی اعتراضها یا نیرویی که در این اعتراضها خیلی نقش موثری داشت، دانشگاه و برخی از مدرسهها بود"
"بزرگنیا از کمیته مرکزی سازمان جوانان حزب توده بود که در همان دانشگاه کشته شد"
وقایع ۱۶ آذر ۱۳۳۲ در پی اعتراض دانشجویان به سفر ریچارد نیکسون، معاون رئیسجمهور آمریکا، و اعطای دکترای افتخاری به او رخ داد. با افزایش حضور نیروهای نظامی در دانشگاه، درگیریها شدت گرفت و سه دانشجو - مصطفی بزرگنیا، مهدی شریعترضوی و احمد قندچی - به شهادت رسیدند. این واقعه پایهگذار سنتی ماندگار در جنبش دانشجویی ایران شد.
