روایتی از هجرت سادات: آیا برای فرار از ظلم خلفا به ایران آمدند؟

روایتی نوین از مهاجرت سادات

برخلاف تصور رایج که در تذکره‌نامه‌های صفوی و قاجاری گسترش یافته، شواهد تاریخی نشان می‌دهد سادات در سده‌های نخست هجری به مناطقی مانند دمشق، قاهره و حلب در حوزه نزدیک به مرکز خلافت مهاجرت کردند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که مهاجرت گسترده سادات به ایران به قصد پناه بردن از جور خلفای اموی و عباسی، با واقعیت‌های تاریخی همخوانی چندانی ندارد.

نکات کلیدی پژوهش:

• گزارش‌های اندکی از مهاجرت سادات به ایران در دویست سال نخست هجری وجود دارد
• کتاب منتقلة الطالبیه ابن طباطبا مهم‌ترین منبع در مطالعه این مهاجرت‌هاست
• از سده سوم به بعد مهاجرت‌های گسترده‌تری به ایران صورت گرفت
• شهرهای نزدیک مرکز خلافت نیز مقاصد مهم مهاجرت بودند

“بسیار ساده‌انگارانه است که مهاجرت‌های سادات را تنها در عاملی همچون پناه بردن از جور خلفا خلاصه کرد.”

“پیش‌فرض فوق ناشی از تذکره‌نامه‌هایی است که در دوره‌های صفوی و قاجار در ایران رواج یافت.”

این پژوهش نشان می‌دهد که سادات انگیزه‌های متعددی برای مهاجرت داشتند و نمی‌توان برای ایران تمایز خاصی در این زمینه قائل شد.