تفسیر سجده ملائک بر آدم (ع) و سرپیچی ابلیس
بررسی تفسیر آیات سجده ملائک بر آدم (ع) و تحلیل ماهیت ابلیس بر اساس روایات اهلبیت (ع) که نشان میدهد ابلیس از جنس ملائک نبود اما در جمع آنان حضور داشت.
تفسیر سجده ملائک بر آدم و مسئله ابلیس
این متن به بررسی تفسیر آیات قرآن درباره دستور خداوند به ملائک برای سجده بر آدم (ع) میپردازد. در آیه 34 سوره بقره آمده است: «وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ أَبَی وَ اسْتَکْبَرَ وَ کَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ». سؤال اصلی این است که اگر ابلیس از ملائک نبوده، چرا مخاطب این امر الهی قرار گرفته است؟
روایات اهلبیت (ع) به ویژه امام جعفر صادق (ع) پاسخ این پرسش را بیان میکنند. بر اساس روایت جمیلبندراج، ابلیس از جنس ملائک نبوده اما به دلیل همراهی و همموقعیتی با آنان، مخاطب امر سجده قرار گرفت. امام صادق (ع) در توضیح این مسئله فرمودند: «کَانَ إِبْلِیسُ مِنْهُمْ بِالْوَلَاءِ وَ لَمْ یَکُنْ مِنْ جِنْسِ الْمَلَائِکَهًِْ» یعنی ابلیس به خاطر نزدیکی با ملائک، از آنان به شمار میآمد ولی از جنس آنان نبود.
- ابلیس در جمع ملائک حضور داشت و امر الهی شامل او نیز میشد
- سرپیچی ابلیس ناشی از تکبر و عدم پذیرش برتری آدم (ع) بود
- این داستان نمادین، درسهای مهمی برای رفتار انسانها دارد
- اطاعت از اولیای الهی نشانه تسلیم در برابر اراده خداوند است
- نمونه تاریخی سقیفه بنیساعده مشابهتی با این رویداد دارد
امام رضا (ع) فرمودند: «مَثَلُ الْمُؤْمِنِینَ فِی قَبوُلِهِمْ وَلَاءَ اَمِیرِ الْمُؤْمِنینَ فِی یَوْمِ غَدِیرِ خُمّ کَمَثَلِ الْمَلَائِکَۀِ فِی سُجُودِهِمْ لِآدَمَ»
امام صادق (ع) در پاسخ به شبهه درباره ابلیس تأکید کردند: «ابلیس از کسانی بود که در ظاهر اقرار به ایمان کرد»
این تحلیل تفسیری نشان میدهد که ولایتپذیری و دوری از تکبر از مبانی مهم اعتقادی در اسلام است و سرپیچی از فرمان الهی، چه توسط ابلیس و چه توسط انسانها، عاقبتی جز دوری از رحمت الهی ندارد.
