بهرام بیضایی در اسناد ساواک: تحت مراقبت به دلیل سوابق فعالیت مضره

بهرام بیضایی در آینه اسناد ساواک

اسناد منتشرشده از ساواک زندگی و فعالیت‌های بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس فقید را در دوران حکومت پهلوی روشن می‌کند. این اسناد نشان می‌دهند که بیضایی به‌عنوان یک چهره فرهنگی که در برنامه‌های رسمی دولت نیز مشارکت داشت، همواره تحت مراقبت امنیتی قرار گرفته است. دلیل این اقدام، “سوابق فعالیتی مضره” ذکر شده است. اسناد متعدد به بخش‌های مختلفی از فعالیت‌های او از جمله سفرهای مطالعاتی، ارتباط با گروه‌های فکری مانند جامعه سوسیالیست‌ها، امضای طومارهای اعتراضی و نامه‌سرگشاده به نخست‌وزیر وقت می‌پردازند.

• سند نخست (۱۳۴۹): دستور مراقبت از بیضایی در یک سفر مطالعاتی رسمی وزارت فرهنگ و هنر به دلیل سوابقش.
• سند دوم (۱۳۴۶): گزارشی مبسوط درباره وابستگی و فعالیت‌های او در جامعه سوسیالیست‌ها و شبکه ارتباطی فکری‌اش.
• سند سوم: حضور بیضایی در میان امضاکنندگان اعلامیه‌ای اعتراضی برای آزادی هنرمندان بازداشت‌شده.
• سند چهارم: امضای بیضایی بر نامه‌سرگشاده‌ای خطاب به امیرعباس هویدا برای به رسمیت شناختن کانون نویسندگان ایران و اعتراض به سانسور.

در سندی آمده است: “چون ردیف ۱ و ۲ دارای سوابق فعالیتی مضره می‌باشد، خواهشمند است دستور فرمایید اعمال و رفتار نام‌بردگان... تحت مراقبت قرار گفته”.

نامه سرگشاده می‌نویسد: “فرهنگ و خلاقیت فکری و هنری در جامعه ما دچار توقف و رکود شده است... این وضع ناشی از محدود بودن شدید شرایط تفکر خلاق و آزادانه است”.

این اسناد تصویری از فضای نظارتی و محدودکننده حاکم بر جامعه روشنفکری و هنری ایران در آن دوره ارائه می‌دهند و نقش بیضایی را به‌عنوان یک کنشگر فرهنگی فعال در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی برجسته می‌سازند.