چرا حاکمان با نصیحت عادل نمی‌شوند؟ تحلیل عدالت ابزاری در تاریخ ایران

تحلیل عدالت ابزاری در سنت سیاسی ایران

دکتر داریوش رحمانیان در تحلیل خود به بررسی ریشه‌های بی‌خردی و عدالت ابزاری در تاریخ ایران می‌پردازد. او با استناد به سخنان حضرت علی(ع) که قدرت را "توسن سرکشی" می‌دانند، نشان می‌دهد که مستی قدرت مانع از شنیدن نصایح توسط حاکمان می‌شود. رحمانیان با نقد سنت دیرینهٔ اندرزنامه‌نویسی، توهم رام کردن قدرت با پند و اندرز را آشکار می‌سازد.

مفاهیم کلیدی در تحلیل تاریخی

• تأثیر روانشناسی فروید بر درک تصمیمات غیرعقلانی در سیاست
• نظریه انحطاط سیدجواد طباطبایی دربارهٔ ادغام سنت‌های فکری
• مستی‌های سه‌گانه قدرت، ثروت و معرفت از دیدگاه امام علی(ع)
• انتقال پارادایم از شخص به نهاد برای تحقق عدالت

نقد سنت اندرزنامه‌نویسی

• اندرزنامه‌ها نه فقط پند ساده، بلکه متون انتقادی بودند
• عدالت ابزاری باعث کاهش ارزش ذاتی عدالت شد
• نمونه‌هایی از سعدی، نصایح شاهرخی و ملکم‌خان

"قدرت یک توسن سرکش است. مرکبی است که سوار خودش را بر زمین می‌زند" - امام علی(ع)

"ما بر پایه غرایز و عواطف عمل می‌کنیم، نه انتخاب عقلانی" - باربارا تاکمن

تحلیل رحمانیان نشان می‌دهد که راه نجات نه در اخلاق اشخاص، بلکه در عدالت سیستم‌محور و فهم دقیق تاریخ اجتماعی نهفته است.