ریشهها و الزامات گمرک هوشمند
بررسی چالشهای لجستیک مرزی ایران نشان میدهد که تعدد دستگاههای دخیل، نبود تبادل مؤثر داده و تصمیمگیریهای جزیرهای موجب تبدیل مرزها به نقاط اصطکاک شده است. تحقق لجستیک رقابتی بدون استقرار گمرک هوشمند امکانپذیر نیست.
گمرک هوشمند: گذر از کنترلهای سنتی به لجستیک یکپارچه
بررسیهای اجرایی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از زمان و هزینههای لجستیکی نه در مسیر حرکت، بلکه در توقفهای مرزی و تشریفات اداری از بین میرود. تعدد دستگاههای دخیل، تکرار کنترلها و نبود تبادل مؤثر داده، مرزها را به نقاط اصطکاک تبدیل کرده است. موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز ایران و شکلگیری کریدورهای متعدد شمال-جنوب و شرق-غرب، ظرفیتی بالقوه فراهم کرده که در صورت بهرهبرداری صحیح، میتواند کشور را به یکی از گرههای اصلی لجستیک منطقه تبدیل کند.
- گمرک هوشمند صرفاً به معنای الکترونیکی کردن فرمها نیست
- نیازمند تغییر منطق حکمرانی از کنترلهای پسینی به پردازش پیشینی اطلاعات
- تصمیمگیری گمرکی پیش از رسیدن کالا انجام میشود
- مرز از محل توقف به محل عبور تبدیل میگردد
- پیوند عملیاتی گمرک و حملونقل کلید حذف توقفهای غیرضروری است
“اگر کریدورهای ترانزیتی مسیر حرکت کالا را تعیین میکنند، این گمرکها هستند که سرعت عبور را مشخص مینمایند.”
“پذیرش متقابل گواهیها و نتایج کنترلها، نه به معنای کاهش نظارت، بلکه به معنای ارتقای هوشمندی و هدفمندی آن است.”
حرکت به سمت این تحول نیازمند رویکردی تدریجی و مبتنی بر شواهد است. اجرای برنامه پایلوت پیوند گمرک و حملونقل در مقیاس محدود، راهکاری واقعبینانه برای آزمون اصلاحات در محیط واقعی محسوب میشود. در نهایت، ایران برای تبدیل مزیت ژئوپلیتیکی به مزیت اقتصادی، نیازمند گذار از نگاه تکنهادی به رویکرد جریانمحور و یکپارچه در لجستیک و گمرک است.
