سالک مسلمان در ظاهر با مردم و در باطن با خداست

عرفان اسلامی: تلفیق معنویت و اجتماع

این مقاله به بررسی مفهوم بنیادین سلوک معنوی در عرفان اسلامی می‌پردازد که در آن عارف حقیقی کسی است که "در ظاهر با مردم و در باطن با خداست". این دیدگاه در تقابل دو رویکرد تاریخی در عرفان اسلامی شکل گرفته است: از یک سو عرفان‌های انزواطلب که خلوت و عزلت را شرط لازم برای اتصال به حق می‌دانستند، و از سوی دیگر نگاهی که بر حضور فعال در اجتماع تأکید دارد.

مکتب امام خمینی و عرفان اجتماعی

• رد عرفان‌های انزواطلبانه و تأکید بر پیوند ناگسستنی عرفان فردی و اجتماعی
• سالک مجاهد به عنوان الگویی که حضور فعال در جامعه را همراه با مجاهدت در راه حق دنبال می‌کند
• معنویت حقیقی در سیره انبیا و ائمه که با مجاهدت عجین بوده است

نمونه‌های تاریخی

"اگر سید الشهدا مثل اینان فکر می‌کرد و در کنار قبر جدش به ذکر و دعا می‌پرداخت، فاجعه بزرگ کربلا پیش نمی‌آمد"

"اگر رسول اکرم مانند اینان فکر می‌کرد و به نصیحت و بیان احکام عبادات می‌پرداخت، آن همه رنج و مصیبت نمی‌دید"

این مقاله با ذکر نمونه‌های تاریخی همچون جنگ صفین، نهروان و جنگ جمل نشان می‌دهد که عرفان حقیقی اسلامی همواره با مسئولیت‌پذیری اجتماعی و جهاد در راه حق همراه بوده است.