پیکان و ژیان گران شدند و شاه تهدید به ورود ارتش کرد

تورم و تهدید نظامی در دوره پهلوی

در پاییز سال ۱۳۵۲، محمدرضا پهلوی در یک سخنرانی به “گرانی کمرشکن” و افزایش ۴۰۰ درصدی قیمت برخی کالاهای مصرفی اعتراف کرد. او تأکید نمود که اگر دولت نتواند تورم را کنترل کند، “ارتش و نیروهای انتظامی” این وظیفه را بر عهده خواهند گرفت. این تهدید در بستر شوک نفتی ابتدای دهه ۵۰ و پدیده “بیماری هلندی” در اقتصاد ایران رخ داد. درآمدهای نفتی که به سرعت از ۵۵۵ میلیون دلار در سال ۱۳۴۲ به ۱.۸ میلیارد دلار در آغاز دهه ۵۰ رسید، به جای بهبود معیشت، منجر به توزیع ناعادلانه ثروت، فساد اقتصادی و تشدید شکاف طبقاتی شد.

• در ۱۳ شهریور ۱۳۵۲، قیمت خودروی پیکان بین ۱۵ تا ۱۸ هزار ریال افزایش یافت. مدل “پیکان کار” به ۲۰۲۹۰۰ ریال، “پیکان دولوکس” به ۲۳۹۹۰۰ ریال، “پیکان جوانان” به ۲۷۵۰۰۰ ریال و “پیکان وانت” به ۱۶۵۰۰۰ ریال رسید.
• خودروی ژیان نیز ۱۲ هزار ریال گران شد و قیمت آن از ۱۶۷۵۰ تومان افزایش یافت که انتظار می‌رفت افزایش قیمت لوازم یدکی را در پی داشته باشد.
• مقامات اقتصادی در پایان شهریور ۱۳۵۲ تأیید کردند که قیمت کالاهای مصرفی تنها در ۴ ماه ۲۵ درصد افزایش یافته است.
• شاه ادعا کرد دولت به دلیل پرداخت یارانه کالاهای اساسی مانند گندم، گوشت و قند، سالانه میلیاردها ریال زیان می‌دهد؛ زیانی که در سال ۱۳۵۲ به ۱۱ میلیارد ریال و در预算 سال ۱۳۵۳ به ۱۷ میلیارد ریال پیش‌بینی می‌شد.
• برای جلوگیری از افزایش قیمت نان، دولت در خرید و فروش گندم ۳٫۹۵ میلیارد ریال زیان داد که این رقم در سال بعد به بیش از ۷ میلیارد ریال می‌رسید.

شاه هشدار داد: “اگر این اقدام منجر به کاهش قیمت‌ها نشود، ممکن است دستور دهیم این کار به‌طریق بسیار شدیدی توسط نیروهای انتظامی انجام شود.”

این گزارش نشان می‌دهد چگونه وفور درآمد نفتی نه تنها به بهبود زندگی مردم منجر نشد، بلکه با مدیریت نادرست، بحران‌های اقتصادی و اجتماعی عمیقی را ایجاد کرد.