پیامدهای سفر معاون رئیس جمهور آمریکا به قفقاز و موضوع کریدور زنگزور

عواقب سفر معاون رئیس جمهور آمریکا به قفقاز

سفر اخیر جی دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، به ارمنستان و آذربایجان اگرچه با هدف اعلام شده پیشبرد روند صلح بین دو کشور قفقازی انجام شد، اما تحلیل‌های رسانه‌ای و کارشناسان حاکی از تمرکز اصلی کاخ سفید بر احداث یک مسیر حیاتی جاده‌ای و ریلی به طول ۳۴ کیلومتر است که به کریدور زنگزور معروف است. این کریدور قرار است بخش شرقی جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل سازد و از استان سیونیک ارمنستان که در مرز ایران قرار دارد، عبور می‌کند. این تلاش آمریکا برای دخالت در مسائل ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی نگرانی‌هایی را در میان بازیگران منطقه‌ای، به ویژه ایران و روسیه، به وجود آورده است.

نشست‌های پیشین میان سران ارمنستان و آذربایجان با حضور رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید، سودی عملی به همراه نداشت و بیشتر جنبه نمایشی برای ترمیم چهره رئیس جمهور وقت داشت. اکنون، آمریکا به دنبال آن است که با اعزام شرکت‌های آمریکایی، مالکیت روند احداث این گذرگاه را به دست گیرد و از صلح احتمالی برای منافع خود بهره‌برداری کند. با این حال، مسیر پیش رو برای آمریکا سهل الوصول نیست، چرا که ارمنستان هنوز مطالبات خود را برای موافقت با احداث این کریدور نهایی نکرده و مذاکرات با آذربایجان همچنان ادامه دارد.

• موقعیت حساس کریدور: گذرگاه زنگزور در استان سیونیک ارمنستان واقع شده و مجاورت آن با مرز ایران، عاملی حیاتی در معادلات منطقه‌ای ایجاد می‌کند.
• مخالفت ایران: تهران صراحتاً اعلام کرده است که حضور آمریکا، حتی در پوشش شرکت‌های تجاری، در کنار مرزهایش را نخواهد پذیرفت و این موضوع را به دولت ارمنستان منتقل کرده است.
• پیشنهاد جایگزین: کارشناس مقاله معتقد است که کشورهای منطقه می‌توانند با مشارکت شرکت‌های فنی مهندسی ایرانی، آذربایجانی و ارمنستانی، این گذرگاه را با کیفیت و هزینه مناسب احداث کنند.
• اهداف استراتژیک آمریکا: ورود آمریکا به قفقاز جنوبی که یکی از نقاط راهبردی اوراسیا محسوب می‌شود، با هدف ارسال پیام تهدیدآمیز به روسیه و تقویت جایگاه واشنگتن در منطقه ارزیابی می‌شود.
• موضع روسیه و چین: هر دو کشور روسیه و چین نسبت به دخالت‌های آمریکا در این منطقه ابراز نگرانی جدی کرده‌اند.

“حضور آمریکا در قفقاز به عنوان یک کشور جنگ افروز، در نقاط مرزی ایران، قابل توجیه نیست و قبلا هم با واکنش جدی ایران و حتی روسیه مواجه شده است.”

ارمنستان صریحاً اعلام کرده است که تمامیت ارضی خود را تحت کنترل کشور دیگری قرار نخواهد داد. این مسئله نشان‌دهنده مقاومت ایروان در برابر تعهداتی است که ممکن است استقلال عملیاتی این کشور را خدشه‌دار سازد. مقامات باکو و ایروان باید با درک اهداف واقعی آمریکا، به دقت پیامدهای ژئوپلیتیکی حضور واشنگتن در این منطقه را تحلیل کنند تا صلح و ثبات فعلی قفقاز جنوبی که پس از پایان منازعات نظامی حاصل شده است، حفظ گردد و از تبدیل شدن منطقه به محلی برای رقابت قدرت‌های فرامنطقه‌ای جلوگیری شود.