درس‌های فلسفه امام خمینی (ره) در زندگی عباس زریاب خویی

تأثیر کلاس‌های فلسفه امام خمینی بر زریاب خویی

عباس زریاب خویی، مورخ و دانشنامه‌نویس نامدار ایرانی، که به حافظه کم‌نظیرش شهرت دارد، سابقه‌ای تحصیل زیر نظر امام خمینی (ره) دارد. او در مقطعی از زندگی خود، مباحث فلسفی مانند «شرح منظومه» و «اسفار» را در کلاس‌های درس امام در حوزه قم فرا گرفت. این تجربه نقش مهمی در شکل‌گیری دقت علمی و منش پژوهشی او ایفا کرد. در آن دوران، حضور فلسفه در حوزه امری بدیهی نبود و با مخالفت برخی قشریون مواجه بود که معتقد بودند بنای حوزه صرفاً بر فقه و اصول استوار است. زریاب خویی شرح می‌دهد که امام خمینی (ره) با وجود تبحر در فقه و اصول، در مجامع عمومی از ورود به بحث‌های فلسفی پرهیز می‌کردند و در پاسخ به پرسش‌های فلسفی می‌فرمودند: «نمی‌دانم.»

• نکته برجسته در تجربه زریاب خویی، دقت علمی و مرزبندی دقیق گفتار علمی است که از کلاس‌های درس امام به ارث برد.
• خصلت «نمی‌دانم» امام در قبال مباحث تخصصی و فلسفی، در شخصیت پژوهشی زریاب خویی منعکس شد و او را به فردی متواضع در برابر دانش تبدیل کرد.
• زریاب خویی علاوه بر علوم سنتی، در تاریخ پیش از اسلام نیز تخصص داشت و به گفته همکارانش، «دریایی از علم» بود.
• یکی از ویژگی‌های بارز او، کم‌نویسی بود؛ با اینکه دانش فراوانی داشت، به اندازه حجم دانشش اثر مکتوب از خود به جای نگذاشت.
• نقل شده است که زریاب خویی به دلیل حافظه قوی‌اش، مسیر دقیق کتب و صفحات اطلاعات مورد نیاز را به همکارانش نشان می‌دادند، حتی در خواب!

ژاله آموزگار در توصیف منش علمی زریاب خویی می‌گوید: «او اهمیت نمی‌داد که چه کسی از او سؤال می‌کند. وقتی از او می‌پرسیدی، آن‌قدر با جزئیات جواب می‌داد که آدم خجالت نمی‌کشید چرا به او زنگ زده است.»

زریاب خویی خود با شوخی اشاره می‌کرد که از دزدی متنفر است، اما در کودکی برای خرید کتاب از دخل پدرش پول برداشته بود؛ انگیزه‌ای که ریشه علاقه عمیق او به مطالعه و دانش‌اندوزی بود.

این مسیر که از شوخی‌های دوران نوجوانی برای خرید کتاب آغاز شده و با تحصیل در محضر فقها و فیلسوفان بزرگ تکمیل شده، عباس زریاب خویی را به یکی از برجسته‌ترین حافظه‌های زنده تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد. تجربه کسب دقت علمی از کلاس‌های امام خمینی (ره) یکی از نقاط عطف این مسیر بود.