نقش مردم در حاکمیت از دیدگاه امام خمینی: غیرتزیینی بودن</h2>

جایگاه مردم در حکمرانی از منظر امام خمینی(ره)

موضوع نقش‌آفرینی مردم در ساختار حکومتی پس از انقلاب اسلامی همواره مورد توجه بوده است. در مطلبی با استناد به دیدگاه‌های امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری، تأکید می‌شود که اعتقاد به نقش کلیدی مردم در حاکمیت، جوهره اصلی رویکرد بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی بوده است. حجت الاسلام‌والمسلمین عباس رفعتی نائینی اشاره می‌کند که برخلاف رویه تاریخی برخی علما که بر تعامل با نخبگان متمرکز بودند، امام راحل ارتباطی مستقیم و عاطفی با عموم مردم، از شهر و روستا تا اقشار مختلف جامعه، برقرار کردند. این ارتباط مبتنی بر یک دریافت عمیق دینی و اشراف بر مبانی فقهی و روایی بود که جایگاه محوری مردم را تثبیت می‌کرد.

نفی هرگونه نگاه تزیینی به مردم از سوی امام خمینی(ره) یک اصل بنیادین تلقی می‌شود. این ادعا که نقش مردم صرفاً تشریفاتی بوده، از نظر تحلیل‌گران، مغرضانه یا ناشی از عدم درک صحیح از گفتمان ایشان است. تأکید امام بر اهمیت حضور مردم، به گونه‌ای بود که در سخنرانی‌های پایانی عمر شریفشان، با وجود ضعف جسمانی، خطاب به مردم فرمودند: “اصل شما هستید. حضور شما نقش‌آفرین است. گمان نکنید به ما چه مربوط است... همه‌چیز به شما مربوط است.” این بیانات نشان‌دهنده باور عمیق ایشان به قدرت و ظرفیت مردم در اداره امور است.

بنیان‌های اعتقادی نقش مردم در حاکمیت

• ایمان به مردم: شهید مطهری نقل کرده‌اند که امام خمینی سه ایمان اصلی داشتند: ایمان به پروردگارش، ایمان به دینش و ایمان به مردم (“آمن بمردم”). این ایمان ریشه در آیات قرآن کریم در توصیف پیامبر اکرم(ص) دارد که “یُؤْمِنُ بالله وَ یُؤْمِنُ بِالْمُؤْمِنینَ”.
• نگاه حکمرانی فقه: امام خمینی(ره) بر این باور بودند که فلسفه بسیاری از احکام اجتماعی مانند حدود، دیات و قصاص، منوط به اقامه حکومت است و در این اقامه، مردم نقش محوری دارند. ایشان بر لزوم نگاه اجتماعی و حکمرانی به فقه تأکید داشتند، همانند رویکرد مرحوم صاحب جواهر.
• تأثیر بر رهبری فعلی: تأکیدات مقام معظم رهبری بر اهمیت نقش‌آفرینی مردم در اقامه حکومت و تحقق تمدن نوین اسلامی، مستقیماً متأثر از رویکرد تمدنی و فقاهتی امام راحل است.

“ایشان به ما یاد دادند که حضور مردم در صحنه، معجزه آفرین است.”

راه تحقق اهداف متعالی

برای دستیابی به اهداف متعالی حکمرانی دینی و استقرار تمدن اسلامی، دو اقدام اساسی ضروری است: اول، باور قطعی به نقش‌آفرینی مردم و دوم، فراهم نمودن زمینه مشارکت حداکثری آن‌ها بر اساس آموزه‌های شرع مقدس. این امر مستلزم جهاد تبیین از سوی حوزویان و دانشگاهیان است تا قوه بینش معرفتی توده‌های مردم ارتقا یابد و آن‌ها با دغدغه‌مندی در مسیر نورانی مشارکت فعالانه حرکت کنند. نقش مردم نه تنها تزیینی نیست، بلکه محوریت اصلی برقراری نظامی دینی مبتنی بر اصول است.

“اصل شما هستید. حضور شما نقش‌آفرین است. گمان نکنید به ما چه مربوط است... همه‌چیز به شما مربوط است.”