بابک خواجه‌پاشا: آسیب روحی ناشی از ساخت «سرزمین فرشته‌ها» زیاد بود

نگاه انسانی بابک خواجه‌پاشا به سینمای جنگ

فیلم «سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا در چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و با تمرکز بر روایت انسانی، از کلیشه‌های رایج فاصله گرفت. این اثر آگاهانه از ورود به شعارهای سیاسی و موضع‌گیری‌های مستقیم پرهیز کرده و جنگ را نه از زاویه قدرت، بلکه از منظر رنج خاموش کودکان قربانی به تصویر می‌کشد. خواجه‌پاشا تأکید کرد که «توضیح واضحات می‌تواند منجر به شعاری شدن اثر شود و فیلم را به سمت پروپاگاندا یا شعارزدگی ببرد.» زاویه دید فیلم بر بقای کودکانی متمرکز است که در دل ویرانی، رؤیا و لبخند را دنبال می‌کنند، و این رویکرد، فیلم را از بسیاری از آثار مشابه متمایز می‌سازد.

عناصر فنی و هنری فیلم

از نقاط قوت فیلم «سرزمین فرشته‌ها»، زیبایی‌شناختی بصری آن است؛ از جمله قاب‌بندی‌های دقیق و تصویرسازی‌های شاعرانه در فضای تلخ جنگ. نمادپردازی هوشمندانه، مانند صحنه مردن ماهی‌ها یا بازسازی «شام آخر» در پخت غذا، به لایه‌های معنایی اثر عمق بخشیده است. موسیقی متن فیلم که توسط مسعود سخاوت‌دوست ساخته شده، ترکیبی از اندوه، معصومیت و امید را به شکلی مؤثر در خدمت روایت قرار داده است. بازی‌های بازیگران کودک که اهل لبنان و سوریه هستند، به دلیل تجربه زیست در محیط‌های جنگی، رنج و امید را به شکلی بسیار باورپذیر منتقل کرده‌اند.

دغدغه محوری کارگردان: کودکان

خواجه‌پاشا همواره دغدغه کار با محوریت کودکان و آسیب‌های وارده به آن‌ها را داشته است. او معتقد است که در برابر رویدادهای ضدکودک در جهان، سینما موظف به کارکردن در این حوزه است. او با تأکید بر اهمیت مسئولیت اجتماعی سینما، بیان کرد: «باور من این است که دنیا بدون وجود کودک ارزش زیستن ندارد. واقعاً تا زمانی که آخرین کودک هنوز لبخند می‌زند، جهان جای زیستن است.» این رویکرد انسانی در انتخاب شخصیت‌های اصلی فیلم، که بر زنان و کودکان تمرکز دارد، کاملاً مشهود است؛ نگاهی که تلاش می‌کند از الگوهای تکراری نظامی و مردانه فاصله بگیرد.

• پایان‌بندی امیدبخش: خواجه‌پاشا مرگ کودکان را در فیلم نشان نمی‌دهد و پایان فیلم را اوج امیدواری به روزهای بهتر می‌داند، چرا که «بچه‌ها هیچ‌وقت نمی‌میرند.»
• تعامل با بازیگران خارجی: برای حفظ اصالت و تأثیرگذاری، از بازیگران لبنانی و سوری استفاده شده و سُلاف فواخرجی نقش محوری زن قصه را بر عهده گرفته است.
• پشت صحنه امن: تلاش شده تا صحنه‌های سخت فیلمبرداری برای کودکان به فضایی برای بازی و تفریح تبدیل شوند تا بازی آن‌ها طبیعی و بدون تصنع باشد.
• آسیب روحی کارگردان: خواجه‌پاشا از فشار روحی ناشی از تحقیقات و مستندسازی دو ساله درباره کودکان فلسطینی سخن گفت و تأکید کرد که می‌خواسته در برابر سؤال فردا، جوابی داشته باشد: «امیدوارم تمام جهان متوجه باشد که بچه‌های امروز، فردا از ما خواهند پرسید در روزهای سخت برای ما چه کردید.»

«اگر برای تولید یک فیلم هزینه می‌شود، نباید فقط به اکران محلی فکر کرد. سینما ابزار صادر کردن فرهنگ و ساده‌سازی یک نگاه است.»

نگاه به جریان تحریم هنر

در پایان، خواجه‌پاشا با نگاهی به تحریم‌ها و فشارهای احتمالی بر هنرمندان، تأکید کرد که هنر ذاتاً قابل تحریم نیست، زیرا ابزاری برای بیان هر اعتراض و نگاهی است. او معتقد است که سینما وظیفه «روان‌درمانی جامعه» را دارد و تحریم آن به درستی جامعه کمکی نمی‌کند؛ بلکه باید با دقت بیشتر به بالندگی سینمای کشور پرداخت.

«سرزمین فرشته‌ها» تلاشی است برای نگاهی عمیق به تأثیرات جنگ بر روح انسان، به‌خصوص کودکان، با تکیه بر زبان جهانی همدلی و تصویر.