مسقط؛ بازگشت به تعادل دیپلماسی هستهای ایران ـ آمریکا و کنار گذاشتن استانبول
تغییر مکان مذاکرات ایران و آمریکا از استانبول به مسقط حامل پیامهای عمیقی درباره آینده دیپلماسی هستهای، توازن قدرت منطقهای و راهبردهای جدید تهران در مواجهه با فشارهای خارجی است.
تحلیل استراتژیک تغییر مکان مذاکرات هستهای ایران و آمریکا
انتقال مذاکرات هستهای میان ایران و ایالات متحده آمریکا از استانبول به مسقط، صرفاً یک جابجایی مکانی نیست، بلکه یک تحول راهبردی با پیامدهای عمیق در دیپلماسی منطقهای و هستهای است. این تصمیم نشاندهنده اراده تهران برای حفظ تمرکز گفتگوها بر محور اصلی هستهای و جلوگیری از گسترش دامنه مذاکرات به مسائل دفاعی و منطقهای است که ایران آنها را خطوط قرمز امنیت ملی میداند. انتخاب عمان، و به طور خاص مسقط، بار دیگر ثبات و قابلیت اعتماد این کشور به عنوان میانجی قابل اعتماد را در بحرانهای پیچیده میان تهران و واشنگتن تثبیت کرد؛ نقشی که از سال ۲۰۱۳ سابقه دارد.
دلایل کنار گذاشتن استانبول از سوی ایران
سه دلیل اصلی پشت تصمیم ایران برای لغو میزبانی ترکیه و بازگشت به عمان نهفته است:
- نگرانی از گسترش دستورکار مذاکرات: ترکیه تلاش کرده بود تا با پیشنهاد برگزاری مذاکرات با حضور کشورهای عربی خلیج فارس و ورود مباحث موشکی و منطقهای، دستورکار اصلی را منحرف کند. ایران این اقدام را بستری برای اعمال فشارهای جدید میداند و با انتقال به مسقط، بر حفظ تمرکز بر پرونده هستهای تأکید کرد.
- کاهش اعتماد تهران به آنکارا: رقابتهای منطقهای، اختلاف نظرها بر سر سوریه و تلاش ترکیه برای ایفای نقش رهبری در جهان اسلام، اعتماد ایران به آنکارا را کاهش داده است. مسقط به دلیل سابقه بیطرفی و ثبات سیاسی، گزینه مورد ترجیح ایران شد.
- پیامدهای اقتصادی و تجاری: نادیده گرفته شدن نقش ترکیه در دیپلماسی منطقهای ممکن است بر روابط اقتصادی دو کشور تأثیر بگذارد، هرچند که انتخاب مسقط فرصتهایی برای دور زدن بخشی از تحریمها از طریق مسیرهای دریایی عمان فراهم میکند.
“ایران با انتقال مذاکرات به مسقط، عملاً اعلام کرد که حاضر نیست اجازه دهد روند گفتوگوها از محور هستهای خارج شود و به حوزههایی مانند برنامه موشکی، سیاستهای منطقهای و روابط ایران با گروههای مقاومت کشیده شود.”
مزایای انتخاب مسقط و تثبیت نقش عمان
عمان به دلیل سیاست خارجی متوازن و غیرتنشزا، محیطی آرامتر و کمفشارتر برای گفتوگوها فراهم میکند. سابقه موفقیتآمیز عمان در میزبانی مذاکرات محرمانهای که منجر به برجام شد، اعتماد متقابل را تضمین کرده است.
- سابقه طولانی اعتماد و بیطرفی: عمان در بحرانهای مختلف میان ایران و آمریکا نقش منجی را ایفا کرده است.
- توانایی مدیریت فضای گفتوگو: سیاست آرام عمان باعث میشود فضا تحت تأثیر فشارهای رسانهای و سیاسی قرار نگیرد.
- کاهش تنشهای منطقهای: نقشآفرینی عمان در جلوگیری از تشدید بحران بین ایران و آمریکا اهمیت حیاتی دارد.
پیامدهای منطقهای و تضعیف جایگاه ترکیه
این تغییر مکان، جایگاه ترکیه را در دیپلماسی منطقهای تضعیف کرده و آنکارا را در پروندههای امنیتی در حاشیه قرار میدهد. به همین ترتیب، عربستان و امارات که امیدوار به تأثیرگذاری در استانبول بودند، اکنون نفوذن کمتری در این فرایند دارند. این وضعیت، بازدارندگی مشترک عربی-غربی علیه ایران را تضعیف کرده و فضا را برای بازتر میکند.
