فرصت‌های پنهان رشد فردی برای جوانان و نادیده‌گیری آن‌ها

فرصت‌های ناشناخته رشد جوانان در روایت‌های اجتماعی

مسئله اصلی نسل جوان امروزی، نه کمبود فرصت، بلکه ناتوانی در دیدن فرصت‌ها است. گفتمان‌های غالب اجتماعی اغلب جوانان را در وضعیت بحران، تهدید یا ناتوانی به تصویر می‌کشند و کمتر به پتانسیل‌های درونی آن‌ها برای عاملیت، یادگیری و رشد توجه می‌کنند. بر اساس دیدگاه محسن مسعودیان، عضو هیئت علمی پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، جهان معاصر مملو از فضاهای کنشگری جدید است که شناسایی آن‌ها می‌تواند مسیر تعالی فردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را روشن سازد. این فرصت‌ها اغلب به دلیل سلطه روایت‌های ناامیدی و نگاه‌های کلیشه‌ای نادیده گرفته می‌شوند، در حالی که مفاهیم قرآنی نیز بر امکان رشد در دل شرایط پیچیده تأکید دارند.

فرصت‌های کلیدی که کمتر دیده می‌شوند:

• گسترش میدان‌های یادگیری خارج از ساختارهای رسمی: یادگیری‌ها دیگر منحصر به دانشگاه نیست؛ شبکه‌های دانشی، فضاهای خودجوش و تجربیات اجتماعی، سرمایه مهارتی جدیدی را فراهم آورده‌اند.
• افزایش امکان کنشگری اجتماعی در مقیاس‌های کوچک و اثرگذار: تغییرات مهم لزوماً از ساختارهای کلان آغاز نمی‌شوند؛ آغاز کنشگری از سطح خرد و محلی می‌تواند تأثیرات عمیقی ایجاد کند.
• شکل‌گیری هویت‌های ترکیبی و چندلایه: پیچیدگی جهانی فرصتی برای گفت‌وگوی فرهنگی و بازتعریف هویت‌هایی فراهم کرده که هم ریشه‌دار هستند و هم جهان‌آگاه.
• افزایش ارزش سرمایه‌های غیرمادی: خلاقیت، نوآوری اجتماعی و توانایی حل مسئله در اقتصادهای نوین اهمیت بیشتری نسبت به منابع صرفاً مادی یافته‌اند.
• امکان خودسازی آگاهانه در شرایط پیچیده: شرایط دشوار امروز، همزمان امکان خودآگاهی و انتخاب آگاهانه مسیر زندگی را نسبت به نسل‌های گذشته افزایش داده است.

“بسیاری از جوانان تصور می‌کنند که برای اثرگذاری اجتماعی باید در ساختارهای رسمی و کلان حضور داشته باشند، در حالی که بخش مهمی از تغییرات اجتماعی از سطح کنش‌های خرد و محلی آغاز می‌شود.”

ضعف ساختارهای رسمی در پذیرش الگوهای نوین موفقیت، و تمرکز زبان رسمی بر آسیب‌ها به جای ظرفیت‌ها، باعث می‌شود این فرصت‌ها محو شوند. حتی خود جوانان ممکن است به دلیل مقایسه با تصاویر غیرواقعی از موفقیت، ظرفیت‌های واقعی اطراف خود را نادیده بگیرند.

“پیام من به جوانان امروز این است: جوانی فقط فرصتی گذرا نیست، بلکه میدان آزمون و سرمایه‌گذاری زندگی است… هویت خود را به پروژه‌ای زنده تبدیل کنید؛ پروژه‌ای که در آن عقل، اخلاق و معنویت همزمان رشد کنند.”

برای رشد موفق فردی، پیشنهاد می‌شود جوانان زمان خود را صرف ساختن “نقشه هویت پویا” کنند. این نقشه به معنای شناخت دقیق ارزش‌ها، توانمندی‌ها و انگیزه‌ها است تا تمامی مهارت‌ها و تصمیمات در خدمت این هدف بلندمدت قرار گیرند. این رویکرد، رشد فردی را از حالت پراکنده خارج کرده و آن را به مسیری استراتژیک، پایدار و معنامحور تبدیل می‌کند که می‌تواند جوان را در برابر فشارهای هویتی مقاوم سازد.