تحلیل دلایل ریزشهای متوالی در بازار بورس ایران و عوامل زمینهساز
بررسی دلایل ریزش اخیر بورس ایران شامل رشد افسارگسیخته بدون تنفس، تضعیف سازوکارهای کنترل نوسان و ورود پولهای ناپایدار است که ریسکهای سیاسی آنها را تشدید کرد.
تحلیل عوامل اصلی سقوط بازار سهام
بررسی دقیق نمودارهای شاخص کل بازار سهام در ماههای اخیر نشان میدهد که ریزشهای مکرر در بورس تهران عمدتاً نتیجه انباشت خطاهای سیاستی و به تعویق افتادن یک اصلاح ضروری است، نه صرفاً واکنش به شوکهای ناگهانی. بازار سرمایه، مانند هر سیستم اقتصادی دیگر، به دورههای استراحت و بازتنظیم نیاز دارد. هنگامی که این امر به صورت مصنوعی سرکوب میشود، واکنش بعدی بازار به شکل یک سقوط شدید و پرهزینه بروز میکند. رشد سریع و بدون وقفه شاخص، بدون ایجاد فرصت برای تثبیت قیمتها، نشانهای از ناپایداری بوده است.
این رشد تند، بیشتر ناشی از انتظارات تورمی، کاهش اعتماد به پول ملی و جستجوی سرمایهگذاران برای حفظ ارزش داراییها بوده است. به عبارت دیگر، بخش قابل توجهی از سرمایه وارد شده به بورس، ماهیت ناپایدار داشته و با اولین نشانههای ضعف، بهسرعت از بازار خارج شده است. این رفتار باعث شکلگیری رشدهای هیجانی و سپس افتهای شدید شده است.
- تضعیف سازوکارهای کنترل نوسان توسط سیاستگذاران، امکان جهشهای غیرواقعی قیمتها با حجم معاملات کم را فراهم کرد.
- فقدان فرصت “تنفس” در بازار باعث شد که رشدها بر پایهای سست بنا شوند و اصلاحات لازم به تعویق بیفتد.
- ریسکهای سیاسی فرامنطقهای بهعنوان عامل تشدیدکننده عمل کردهاند، اما نباید مسئولیت اصلی سقوط را به گردن آنها انداخت.
- اصلاح دیرهنگام منجر به رفتار هیجانی، شتاب در فروش و تشدید بیاعتمادی در میان سرمایهگذاران شده است.
- بازار تنها زمانی آرام میشود که قیمتها به سطوح منطقی و قابل دفاع برسند.
“چنین رفتاری در هیچ بازاری، حتی در شرایط خوشبینانه، نمیتواند پایدار تلقی شود. واقعیت این است که بازار در این نقطه به اصلاح نیاز داشت.”
در نهایت، ریزشهای فعلی نتیجه همزمان سه عامل اصلی است: رشد سریع و بدون وقفه، تصمیمات سیاستی نادرست داخلی که سازوکارهای تعادلی را تضعیف کرد، و عوامل بیرونی که نقش تشدیدکننده داشتند. تمرکز صرف بر ریسکهای سیاسی بیرونی، نادیده گرفتن مسئولیت سیاستگذاری داخلی و عدم پذیرش واقعیتهای رفتاری بازار است.
“نادیده گرفتن نقش دو عامل اول [رشد بدون وقفه و سیاست نادرست] و تمرکز صرف بر عامل سوم [ریسک سیاسی]، تحلیلی ناقص و حتی گمراهکننده است.”
بازار سرمایه نیازمند سیاستگذاری سنجیده است. اصلاح، یک بخش اجتنابناپذیر از حیات بازار است و هرچه زودتر و شفافتر انجام شود، هزینه کمتری خواهد داشت.
