دیپلماسی در زیر زمین؛ لوله‌هایی که حرف می‌زنند

دیپلماسی انرژی؛ لوله‌هایی که پیوند می‌سازند

این مقاله به تحلیل نقش خطوط لوله انرژی در شکل‌دهی به روابط بین‌المللی و دیپلماسی نوین می‌پردازد. امروز دیپلماسی انرژی در مفهوم مدرن به معنای استفاده از زیرساخت‌های انرژی مانند لوله، پالایشگاه و مسیرهای ترانزیت برای دستیابی به اهداف سیاسی و اقتصادی بدون درگیری مستقیم است. نمونه‌های متعددی مانند گازپروم روسیه در اروپا، پروژه‌های نورد استریم و ترک‌استریم نشان می‌دهند که لوله‌های گاز بیش از ابزار صادرات، ابزار اتصال و نفوذ سیاسی هستند.

• ایران و فرصت‌های دیپلماسی انرژی: ایران با دارا بودن حدود ۳۴ تریلیون مترمکعب ذخایر گاز، می‌تواند نقش معمار اصلی دیپلماسی انرژی در آسیا را ایفا کند. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران آن را در مرکز چهار مسیر مهم انرژی قرار می‌دهد.
• لوله به مثابه پیوند فرهنگی و اقتصادی: هر خط انرژی تنها جابجایی سوخت نیست؛ در امتداد آن سرمایه‌گذاران، مهندسان، زبان مشترک فنی و عادات تجاری شکل می‌گیرد.
• قدرت نرم زیرساختی: هر قرارداد انرژی موفق، مقدمه‌ای برای ایجاد “زبان اعتماد” میان ملت‌هاست که نظریه‌پردازان از آن به عنوان قدرت نرم زیرساختی یاد می‌کنند.

“هر متر مکعب گاز که از مرز عبور می‌کند، یک پیام سیاسی نیز ارسال می‌کند: پیام همکاری، اعتماد و وابستگی پایدار.” “کشوری که شبکه گسترده‌تری از مسیرهای انرژی دارد، نه‌تنها در بازار، بلکه در ذهن تصمیم‌گیران سایر کشورها نفوذ دارد.”

برای ایران، راهبرد آینده در دیپلماسی انرژی می‌تواند بر اتصال منطقه‌ای از مسیرهای پایدار، سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌های بهره‌وری انرژی و تنوع‌بخشی به مسیرها استوار باشد تا نقش “میانجی انرژی” را ایفا کند.