پشت‌پرده بازگشت ارز نفتی ایران؛ چالش‌های اقتصاد تراستی در شرایط تحریم

اقتصاد تراستی: ستون پنهان صادرات نفت ایران

صادرات نفت ایران در سال‌های اخیر با وجود تحریم‌ها نه تنها متوقف نشده بلکه به سطح قابل‌توجهی رسیده است. داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد ایران روزانه بیش از یک و نیم میلیون بشکه نفت صادر می‌کند. با این حال، شکاف عمیقی بین فروش نفت و بازگشت ارز به اقتصاد داخلی وجود دارد که ریشه در سازوکار موسوم به اقتصاد تراستی دارد.

اقتصاد تراستی مدلی غیررسمی است که در آن اعتماد شخصی و شبکه‌های محدود جایگزین سازوکارهای رسمی تسویه شده است. این مدل نتیجه مستقیم تحریم‌های بانکی و نفتی است که دسترسی ایران به سیستم‌های مالی بین‌المللی را محدود کرده است. شرکت‌های واسطه در کشورهایی مانند امارات، عمان، مالزی و هنگ‌کنگ نقش کلیدی در این زنجیره ایفا می‌کنند.

• مزایای اقتصاد تراستی: جلوگیری از فروپاشی صادرات نفت و انعطاف‌پذیری در برابر تحریم‌ها
• معایب اصلی: هزینه‌های مبادله بالا، عدم شفافیت و تضعیف حکمرانی اقتصادی
• راهکارهای جایگزین: تسویه با ارزهای ملی، تهاتر هوشمند و سرمایه‌گذاری معکوس
• پیش‌نیاز اساسی: افزایش شفافیت داخلی و اصلاح حکمرانی اقتصادی

"اقتصاد تراستی نه یک انتخاب، بلکه نتیجه اجبار بوده است؛ سازوکاری که به ایران اجازه داده در بازار نفت باقی بماند"

"چالش امروز اقتصاد ایران نه در فروش نفت، بلکه در تبدیل این فروش به منفعت پایدار خلاصه می‌شود"

عبور از اقتصاد تراستی نیازمند دیپلماسی مالی، تنوع‌بخشی به روش‌های تسویه و اصلاحات ساختاری است. این مسیر تدریجی می‌تواند وابستگی به واسطه‌های پرهزینه را کاهش داده و شفافیت مالی را افزایش دهد.