رمان «لیلی ۱۰۰۳»: انقلابی که از خیاطخانهای در قم آغاز شد
تحلیل و معرفی رمان «لیلی ۱۰۰۳» زینب امامینیا که به نقش زنان فعال و نقش خیاطخانه به عنوان مرکز مقاومت در فضای امنیتی پیش از انقلاب ۱۳۴۲ میپردازد.
بازخوانی تاریخ انقلاب از دریچه زنان کنشگر
داستان انقلاب اسلامی ایران، همواره با تمرکز بر چهرههای مردانه و وقایع رسمی شکل گرفته است، اما رمان «لیلی ۱۰۰۳» اثر زینب امامینیا، تلاشی است برای بازنمایی بخشی از این تاریخ از زاویه دید زنان مبارز در سالهای پیش از پیروزی انقلاب. این اثر که توسط انتشارات حماسه یاران منتشر شده، وقایع دهه ۱۳۴۲ و فضای سرکوب شدید ساواک در شهر قم را زیر سایه خود دارد. محور اصلی روایت، شخصیت «زینب سادات» است که با نام مستعار «لیلی» شناخته میشود؛ زنی که خیاطخانهای در زیرزمین خانهاش دایر کرده است. این خیاطخانه، که در ظاهر محلی برای دوختودوز و کلاس قرآن است، به سرعت کارکردی حیاتی پیدا میکند و به کانون ارتباطی و تبادل خبر برای شبکهای از زنان همدل تبدیل میشود. نویسنده با ظرافت نشان میدهد چگونه فضاهای به ظاهر عادی و خانگی میتوانند تبدیل به سنگر مقاومت در برابر دیکتاتوری شوند. پیشینه خانوادگی لیلی نیز گرهخورده با مبارزه است؛ پدرش در واقعه مسجد گوهرشاد به شهادت رسیده است، عاملی که عزم او را برای زیستن در پنهان تقویت میکند.
زیستِ پنهان و سایه امنیتی
یکی از مهمترین ویژگیهای رمان، به تصویر کشیدن فضای ترس و احتیاط دائمی ناشی از نظارت ساواک است. استفاده شخصیتها از نامهای مستعار، نشانهای از این زیست پنهان است. نقطه عطف داستان، بازداشت همسر لیلی، «محسن» (عبدالرضا)، است که لیلی را مستقیماً وارد چرخهی خطر میکند. جستوجوی لیلی برای یافتن همسرش، فرصتی فراهم میآورد تا سازوکارهای سرکوب، بازجویی و ایجاد رعب در جامعه پهلوی به نمایش گذاشته شود.
- رمان بهطور خاص به حادثه مدرسه فیضیه قم در فروردین ۱۳۴۲ و پیوند دادن سرنوشت شخصیتها با این واقعه تاریخی میپردازد.
- نقشآفرینی جمعی زنان: لیلی با همکاری زنان خیاطخانه، نقشهای برای پاکسازی محل اجتماع مبارزان طرحریزی میکند که نشاندهنده همبستگی و شجاعت آنهاست.
- خط داستانی فرعی حاوی تنش شخصی بین لیلی و یکی از مأموران ساواک است که سابقهای از عشق نافرجام با او داشته و اکنون از جایگاه قدرتش برای انتقام استفاده میکند.
- روایت روان و قصهمحور: امامینیا با نثری روان و پرهیز از شعار، توانسته است تعلیق را تا پایان داستان حفظ کند و تاریخ را در دل روایت داستانی بگنجاند.
«این کتاب، وقایع خود را در بستر حوادث سال ۱۳۴۲ و شهر قم روایت میکند؛ مقطعی که از نگاه بسیاری از تاریخپژوهان، نقطه آغاز تحولات گسترده سیاسی و اجتماعی در ایران معاصر به شمار میرود.»
«این خیاطخانه به تدریج به محلی برای ارتباط، تبادل خبر و شکلگیری شبکهای از زنان همدل تبدیل میشود؛ زنانی که هر یک، بهنوعی در جریان تحولات سیاسی و اجتماعی زمانه خود قرار گرفتهاند.»
رمان «لیلی ۱۰۰۳» با تمرکز هوشمندانه بر کنشگری زنانی که غالباً در روایتهای رسمی کمرنگ بودهاند، توانسته است تصویری ملموس و تأملبرانگیز از روزهای پرالتهاب منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی ارائه دهد؛ تصویری که در آن، هر انتخابی هزینهای به همراه داشت.
