نقش تعیینکننده زنان انقلابی از خانه تا میدانهای انقلاب اسلامی
بررسی نقش محوری، فرهنگی و عملیاتی بانوان ایرانی در پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تداوم آن، با تأکید بر تفاوت نگاه امام خمینی (ره) با دوران پهلوی.
زنان انقلابی؛ از خانهها تا میادین تعیینکننده انقلاب
نقش زنان ایرانی در پیروزی انقلاب اسلامی ایران فراتر از یک حضور نمادین بود؛ بلکه حضوری عمیق، سازمانیافته و تعیینکننده بود که از بطن خانهها آغاز شد و تا متن خیابانها و پشت جبههها امتداد یافت. تحلیل این نقش نیازمند درک وضعیت زن در دوران پیش از انقلاب است. در دوران پهلوی، زن اغلب در تناقضی میان «نمایش ظاهری» و «حذف واقعی» قرار داشت و هویت او بر اساس الگوهای تحمیلی و مصرفی تعریف میشد. این نگاه ابزاری، شکافی عمیق میان زن و ساختار حاکم ایجاد کرد که با ظهور نهضت اسلامی و طرح نگاه مبتنی بر کرامت انسانی توسط امام خمینی (ره)، به بیداری و کنشگری اجتماعی بانوان منجر شد.
انقلاب اسلامی، صحنهای بود که زن در آن بهعنوان کنشگری آگاه و جریانساز وارد میدان شد و در شکلدهی بنیانهای فرهنگی نظام نوپای اسلامی نیز نقشی محوری داشت. به گفته مشاور امور زنان و خانواده استانداری گلستان، زنان نهتنها در کنار مردان، بلکه در بخشهایی همچون پخش اعلامیهها، انتقال پیامهای امام (ره) و ایجاد شبکههای ارتباطی نقش هدایتگر را ایفا کردند. خانههای بانوان بهطور خاص به پایگاههای اصلی فعالیتهای انقلابی تبدیل شدند؛ جایی که پیام انقلاب با دقت و مدیریت بالا تکثیر و منتقل میگردید.
تفاوت دیدگاه در دوران انقلاب و پیش از آن
رئیس کارگروه زنان و خانواده مجمع بسیج گرگان تأکید کرد که نگاه رژیم پهلوی به زن، نگاهی تحقیرآمیز و ابزاری بود که توانمندیهای فکری و اجتماعی زن را به رسمیت نمیشناخت. در مقابل، اندیشه امام خمینی (ره) مبنی بر اینکه “از دامن زن، مرد به معراج میرسد”، منبع الهامبخش و تحولآفرینی برای زنان آن دوره بود. این تفاوت نگرش، زنان را به همراهان جدی انقلاب تبدیل کرد.
- بیش از ۴۰ درصد شرکتکنندگان در راهپیماییهای دوران انقلاب را زنان تشکیل میدادند.
- خانهها تبدیل به کانونهای تربیت، آگاهی، جلسات قرآن و تبادل اخبارِ رسانهای پنهان شدند.
- زنانی همچون مرضیه حدیدچی (طاهره دباغ) نقش مهمی در ساماندهی گروههای انقلابی ایفا کردند.
- ایثارگری شامل دستگیری، شکنجه و تقدیم شهدای زن در مسیر مبارزات.
- نقش زنان پس از انقلاب، بهویژه در دفاع مقدس شامل پشتیبانی لجستیکی و پرستاری از رزمندگان بود.
«بانوان ایرانی با الهام از اسوههایی همچون حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت زینب کبری (س)، هم با حضور فیزیکی و هم با اندیشه و باور عمیق، حافظ ارزشهای اسلامی و پیشبرنده مسیر انقلاب بودند.»
«انقلاب اسلامی ایران صرفاً یک تحول سیاسی نبود، بلکه دگرگونی عمیق اجتماعی و معنوی مبتنی بر ایمان، آگاهی و اخلاق بود و زنان، محور اصلی این تحول به شمار میروند.»
در پایان، نقش زنان ایرانی در انقلاب اسلامی، حضوری اندیشهمحور، آگاهانه و تمدنساز بود که این انقلاب را به الگویی متمایز در جهان تبدیل کرد. تداوم این نقش تاریخی در انتقال هویت انقلابی به نسل جوان امروزی، حیاتی تلقی میشود.
