دستیار هوش مصنوعی بومی، بازوی تصمیم‌سازی وزارت راه شد

ورود دستیار هوش مصنوعی بومی به فاز دوم توسعه

پروژه حیاتی توسعه دستیار هوش مصنوعی بومی وزارت راه و شهرسازی، با اجرای دانشگاه صنعتی امیرکبیر، وارد فاز دوم خود شد. این سامانه پیشرفته قرار است به عنوان بازوی تصمیم‌سازی، مدیران و کارشناسان این وزارتخانه را یاری دهد و پاسخگویی به مردم را بر پایه داده‌محوری و هوشمندی پیش ببرد. فاز اول این پروژه که بر پردازش داده‌های متنی متمرکز بود، با موفقیت در آذرماه تحویل و تأیید رسمی شد. تیم اجرایی اکنون بر فاز دوم متمرکز شده است که شامل تحلیل داده‌های عددی و جدولی و برقراری ارتباط سامانه از طریق وب‌سرویس‌های تخصصی است.

سعیده ممتازی، عضو هیئت علمی دانشگاه امیرکبیر، ویژگی‌های فنی این دستیار را تشریح کرد. این سامانه قابلیت دریافت ورودی به صورت گفتار و متن را داراست و می‌تواند به طیف گسترده‌ای از پرسش‌ها در زمینه‌هایی نظیر قوانین، آیین‌نامه‌ها، بودجه و نیازهای تخصصی پاسخ دهد. یکی از نقاط قوت کلیدی این دستیار، توانایی آن در اشاره به منبع استناد برای هر پاسخ و همچنین تشخیص و نمایش تناقضات میان اسناد است. اهداف اصلی پروژه شامل تحلیل قوانین و ارائه اطلاعات شفاف به مردم، طراحی واسط کاربری هوشمند و پشتیبانی از اتصال به APIهای مختلف تیم‌های تخصصی است.

اهداف و سطوح کاربرد دستیار

زینالی، مدیر فنی پروژه، سطوح عملکرد سامانه را برای سه گروه اصلی تعریف کرد: وزیر و معاونین، کارمندان و مردم. در سطح مدیریتی، سامانه جهت تسریع فرایندهای زمان‌بر و ارائه اطلاعات مشاوره‌ای لحظه‌ای طراحی شده است. برای کارمندان، ابزارهای جستجوی هوشمند در حوزه قوانین تعبیه شده است، و در سطح مردمی، تمرکز بر ارائه پاسخ‌های عمومی و شفاف در مورد مقررات مربوطه است. این سامانه از فناوری‌های ترکیبی واژگانی و معنایی در موتور جستجو بهره می‌برد تا بتواند تعامل طبیعی با کاربر داشته و پاسخ‌های تحلیلی یا حتی نمایش‌های تصویری نظیر نمودار و جدول پویا را ارائه دهد.

مزیت رقابتی در برابر نمونه‌های خارجی

حامد رشیدی، رئیس پایش و هوشمندسازی وزارت راه، بر مزیت‌های حیاتی این دستیار بومی در مقایسه با نمونه‌های بین‌المللی تأکید کرد. مهم‌ترین مزیت، توانایی استفاده از داده‌هایی است که اساساً قابلیت انتشار عمومی ندارند و در دسترس دستیارهای خارجی نیستند. او خاطرنشان کرد که تصمیم‌گیری‌های دقیق باید بر دقیق‌ترین اطلاعات موجود تکیه کنند، نه صرفا داده‌های عمومی. علاوه بر این، نگهداشت داده‌های تخصصی و اختصاصی در داخل کشور و جلوگیری از انتقال آن‌ها به پلتفرم‌های خارجی، یک اولویت امنیتی و استراتژیک محسوب می‌شود. ملاحظات حاکمیتی و سطح دسترسی‌ها نیز استفاده از یک سامانه بومی را برای حوزه‌های حساس وزارت راه، منطقی‌تر و کارآمدتر می‌سازد.

این پروژه حاصل همکاری گسترده بین دانشگاه امیرکبیر و نهادهای زیرمجموعه وزارت راه و شهرسازی، از جمله سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، شرکت راه‌آهن، و سازمان هواپیمایی کشوری است و پیش‌بینی می‌شود در آینده نزدیک به مرحله بهره‌برداری عملی برسد.

• فاز اول پروژه بر پردازش داده‌های متنی تمرکز داشت و در آذرماه تأیید شد.
• فاز دوم بر تحلیل داده‌های عددی و اتصال به وب‌سرویس‌های تخصصی متمرکز است.
• سامانه قابلیت تشخیص تناقضات بین اسناد مختلف را دارد.
• هدف، ارائه خدمات مشاوره‌ای و پشتیبانی از عامل‌های هوشمند (Agents) است.
• مزیت اصلی در استفاده از داده‌های داخلی و غیرقابل انتشار برای تصمیم‌گیری است.

“یکی از مزیت‌های اصلی این دستیار که البته هنوز در مسیر تکامل قرار دارد، این است که اطلاعات دقیق و اختصاصی که در اختیار خودمان است، به جای ارائه به دستیارهای خارجی، در اختیار یک سامانه بومی قرار گیرد تا برای تصمیم‌سازی مورد استفاده قرار گیرد.”

“در سطح جهانی نیز دلیل شکل‌گیری دستیارهای هوش مصنوعی همین تفاوت‌ها در مدل‌ها، الگوریتم‌ها و شیوه تحلیل داده‌هاست.”

با توجه به تمرکز بر داده‌های حساس داخلی و نیازهای خاص زیرساختی کشور، توسعه این دستیار هوش مصنوعی بومی، گامی مهم در تضمین استقلال و دقت تصمیم‌گیری‌های کلیدی در بخش حمل و نقل و شهرسازی ایران محسوب می‌شود.