خودکفایی برق صنعت فولاد تا ۱۴۰۵ در سایه ناترازی گاز و بوروکراسی

چالش‌های انرژی صنعت فولاد و مسیر خودکفایی برق

صنعت فولاد ایران به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد کشور، طی سال‌های اخیر با چالش جدی ناترازی انرژی، به‌ویژه در بخش‌های گاز و برق، مواجه بوده است. بر اساس برآوردهای صورت گرفته توسط انجمن تولیدکنندگان فولاد، این ناترازی‌ها منجر به تحمیل خساراتی بالغ بر بیش از ۱۴ میلیارد دلار به فولادسازان تنها در چهار سال گذشته شده است. این وضعیت اضطراری، صنعت را وادار به اتخاذ راهبردهایی غیرمرتبط با مأموریت اصلی خود، مانند ورود به حوزه نیروگاه‌سازی، کرده است تا بقای خود را تضمین کند.

معاون اجرایی انجمن فولاد اشاره می‌کند که در حال حاضر بیش از ۷۳ درصد از مصرف روزانه برق این صنعت (حدود ۴۰۰۰ مگاوات از ۵۵۰۰ مگاوات مصرفی) توسط نیروگاه‌های اختصاصی تولید می‌شود. برنامه‌ریزی‌ها حاکی از آن است که این سهم تا پایان سال ۱۴۰۵ به حدود ۹۰ درصد خواهد رسید و صنعت مذکور را در آستانه خودکفایی کامل برق قرار خواهد داد. با این وجود، این پیشرفت‌ها هزینه‌های سنگینی را بر سرمایه‌گذاران تحمیل کرده است، زیرا نیروگاه‌سازی وظیفه ذاتی این بخش صنعتی نیست.

ناترازی مداوم گاز و فرسایش اعتماد

با آنکه صنعت فولاد گام‌هایی در جهت تأمین برق برداشته، چالش اصلی و حل‌نشده همچنان کمبود گاز است؛ موضوعی که با توجه به ذخایر عظیم گازی ایران، پرسش‌برانگیز تلقی می‌شود. تلاش‌ها برای بهینه‌سازی مصرف گاز خانگی و آزادسازی گاز برای بخش تولید، عمدتاً به دلیل نبود ضمانت اجرایی دولتی برای استفاده صنایع از گاز آزادشده، با موانع جدی روبرو شده و اعتماد بخش خصوصی را کاهش داده است.

• ناترازی انرژی منجر به زیان ۱۴ میلیارد دلاری صنعت فولاد در یک دوره چهار ساله شده است.
• بیش از ۷۳ درصد برق مورد نیاز صنعت از طریق نیروگاه‌های اختصاصی تأمین می‌شود و هدف رسیدن به ۹۰ درصد تا ۱۴۰۵ است.
• امتناع دولت از تضمین استفاده صنایع از گاز صرفه‌جویی شده، مانع اصلی سرمایه‌گذاری‌های جدید در این حوزه بوده است.
• مشارکت فولادسازان در استخراج میادین کوچک گازی به دلیل بوروکراسی طولانی وزارت نفت و فرآیند سه ساله مذاکرات، هنوز به قرارداد نهایی نرسیده است.
• طرح «کارور گاز» که می‌تواند راهگشا باشد، با وجود تصویب در هیئت دولت، هنوز وارد فاز اجرایی نشده است.

«در چهار سال گذشته، فولادسازان به دلیل قطع گاز و برق بیش از ۱۴ میلیارد دلار زیان دیده‌اند. این شرایط باعث شد صنعت فولاد، برخلاف مأموریت اصلی خود، وارد حوزه نیروگاه‌سازی شود.»

الگوی جهانی نشان می‌دهد که سپردن استخراج میادین کوچک گازی به بخش خصوصی و ایجاد بازار شفاف، می‌تواند راهکاری مؤثر باشد، اما این امر نیازمند سرعت عمل و انعطاف بیشتر از سوی دولت است.

«اساساً استخراج گاز وظیفه فولادسازان نیست و وزارت نفت برای این کار بودجه دارد. [...] این روند کند، در شرایطی که انرژی پاشنه‌آشیل صنعت کشور شده، کاملاً غیرقابل قبول است.»

در مجموع، خودکفایی در حوزه برق گامی مثبت است، اما بدون یک برنامه عملیاتی منسجم برای حل معضل تأمین گاز، کاهش بوروکراسی‌های اداری در وزارت نفت و فراهم آوردن تضمین‌های قاطع برای سرمایه‌گذاران، صنعت فولاد همچنان در معرض ریسک‌های جدی قرار خواهد گرفت.