ظرفیت خالی ۲۳ میلیون تنی فولاد ایران و چالشهای بهرهبرداری
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از وجود ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی بدون بهرهبرداری در صنعت فولاد خبر داد و به مصرف داخلی ۲۰ میلیون تنی و سرانه مصرف ۲۲۰ کیلوگرمی اشاره کرد.
چالشهای صنعت فولاد و ظرفیت تولید در ایران
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، بهرام سبحانی، بر وجود ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی در صنعت فولاد کشور تأکید کرد. این در حالی است که از ۳۲ میلیون تن تولید فولاد فعلی، تنها حدود ۲۰ میلیون تن در داخل کشور مصرف میشود. سرانه مصرف فولاد در ایران حدود ۲۲۰ کیلوگرم به ازای هر نفر است، در حالی که استانداردهای جهانی برای کشورهای توسعهیافته بیش از ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم را نشان میدهند. سند چشمانداز ۱۴۰۴ پیشبینی رشد اقتصادی ۸ درصدی و رسیدن به سرانه مصرف ۳۵۰ کیلوگرم را داشت که بر اساس آن، مصرف داخلی باید به بیش از ۳۱ میلیون تن میرسید و ۵۰ تا ۵۵ میلیون تن تولید فولاد، مازاد بر نیاز داخلی برای صادرات باقی میگذاشت.
موانع توسعه ظرفیت تولید و مصرف
علت عدم دستیابی به اهداف چشمانداز، فراهم نشدن زیرساختهای لازم برای تولید گسترده فولاد بوده است. این زیرساختها شامل تأمین گاز و برق کافی، توسعه شبکههای ریلی برای حمل و نقل مواد اولیه و محصولات، و تجهیز اسکلهها برای صادرات مازاد فولاد است. به دلیل عدم توسعه متوازن در این بخشها، ظرفیتسازی ۵۵ میلیون تنی محقق شد اما تولید واقعی در سطح ۳۲ میلیون تن باقی ماند. همچنین، مصرف سرانه فولاد ارتباط تنگاتنگی با فعالیتهای ساخت و ساز و طرحهای عمرانی دارد؛ عدم دستیابی به رشد اقتصادی مورد انتظار منجر به کاهش مصرف داخلی و در نتیجه پایین آمدن سرانه مصرف شده است.
- سرانه مصرف جهانی: ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم در کشورهای توسعهیافته.
- مصرف داخلی فعلی: حدود ۲۰ میلیون تن از تولید ۳۲ میلیون تنی.
- صنایع مادر: صنعت فولاد به دلیل اهمیت در صنایع پاییندستی مانند ساخت و ساز، خودروسازی و ماشینسازی به عنوان صنعت مادر شناخته میشود.
- توسعه کیفی: به جای تمرکز بر افزایش کمی تولید فولادهای معمولی، باید به سمت تولید فولادهای خاص و آلیاژی با ارزش افزوده بالاتر حرکت کرد.
- ظرفیت خالی سرمایهگذاری: وجود ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی نشان میدهد که سرمایهگذاران جدید باید پیش از اقدام، دلایل عدم بهرهبرداری کامل از این ظرفیت موجود (عمدتاً مشکلات انرژی و حمل و نقل) را تحلیل کنند.
سبحانی اشاره کرد: “وقتی ما ۵۵ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد داریم و ۳۲ میلیون تن بیشتر نمیتوانیم تولید کنیم، یعنی ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی داریم. هر سرمایه گذاری باید ابتدا به این موضوع فکر کند که چرا از همه ظرفیت ۵۵ میلیون تن بهره برداری نمیشود.”
وی افزود: “تنها صنعت یا بخشی که طبق سند چشم انداز پیشرفت، فولاد بود، نتیجه این شده که امروز با ۵۵ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد مواجهایم، اما تولید واقعی کشور ۳۲ میلیون تن است.”
صنعت فولاد سهم ۵ و نیم درصدی در GDP و ۸ درصد در اشتغال کشور دارد و فعالسازی آن موجب رونق صنایع بالادستی (تأمین مواد اولیه) و صنایع پاییندستی (مانند ساخت و ساز) میشود. با وجود ظرفیت اسمی بالا، و زیرساختی مانع از تحقق کامل پتانسیل تولید شدهاند و تمرکز آتی باید بر باشد.
