انتخابات بنگلادش؛ سرنوشت حکمرانی و جایگاه منطقهای در گرو رأیگیری
انتخابات سراسری و همهپرسی در بنگلادش آینده حکمرانی، موازنه قدرت منطقهای و مسیر تجارت این کشور را تعیین خواهد کرد.
چشمانداز سیاسی و سرنوشت بنگلادش در آستانه انتخابات
انتخابات عمومی بنگلادش در ۱۲ فوریه، اولین رأیگیری پس از خیزش خشونتآمیز سال ۲۰۲۴ به رهبری معترضان نسل زد (Gen Z) است که دولت سابق شیخ حسینه را سرنگون کرد. این انتخابات نقطه عطفی در مسیر تحول این کشور، حکمرانی آینده و تعادل قوا در همسایگی جنوب آسیا محسوب میشود. حزب «عوامی لیگ» به رهبری حسینه ۱۵ سال بر بنگلادش حکومت کرد اما پس از فرار او و اعضای دولتش در اوت ۲۰۲۴، این حزب از شرکت در انتخابات منع شده است، موضوعی که مشروعیت رأیگیری را زیر سؤال برده است. در جمعیتی بالغ بر ۱۷۳ میلیون نفر، ۱۲۷.۷ میلیون نفر واجد شرایط رأیدهی هستند که حدود ۵۶ میلیون نفر آنها در محدوده سنی ۱۸ تا ۳۷ سال قرار دارند، یعنی نسلی که نقش مهمی در تحولات اخیر داشتند و اکنون میتوانند سرنوشت کشور را رقم بزنند.
این انتخابات در غیاب حزب حاکم سابق، سه تشکیلات سیاسی اصلی را در رقابت برای کسب قدرت باقی گذاشته است: «حزب ملیگرای بنگلادش» (BNP) که به دنبال بازگشت است، حزب «جماعت اسلامی» که گرایشهای اسلامگرایانه دارد و «حزب ملی شهروند» (NCP) که از دل جنبش ضد حسینه متولد شد و با جماعت متحد شده است. این شکافها نشاندهنده تغییر در ائتلافهای بلندمدت است، بهویژه جدایی BNP و جماعت که پیشتر متحد بودند.
چالشها و مسائل اقتصادی
دولت موقت به رهبری محمد یونس، قول اصلاحات ساختاری و برگزاری انتخاباتی آزاد و عادلانه را داده بود، اما با انتقادات فزایندهای روبروست. پیشبینی میشود رشد تولید ناخالص داخلی بنگلادش در سال مالی ۲۰۲۵ به ۳.۷ درصد کاهش یابد در حالی که تورم مصرفکننده همچنان بالای ۸.۵ درصد باقی مانده است. صادرات پوشاک، که نماد اقتصاد این کشور است، برای دو سال متوالی رو به کاهش بوده است. علاوه بر این، بیثباتی سیاسی و افزایش خشونتها علیه اقلیتهای مذهبی، بهویژه هندوها، پس از سقوط دولت حسینه، نگرانیهای امنیتی را تشدید کرده است.
اهمیت ژئوپلیتیکی و روابط خارجی
موقعیت استراتژیک بنگلادش در کنار هند و چین و در حاشیه اقیانوس هند، آن را به بازیگری مهم در معادلات منطقهای تبدیل کرده است. روابط با دهلی نو از زمان تبعید حسینه که گفته میشود در هند پناهنده است، تحت فشار قرار گرفته است، زیرا دولت موقت خواهان استرداد اوست. غیبت عوامی لیگ که طرفدار هند شناخته میشد، میتواند به نفع پاکستان باشد. در حوزه تجارت، درست سه روز پیش از انتخابات، داکا با ایالات متحده بر سر تعرفه واردات موافقت کرد که نگرانیهایی را در جامعه تجاری محلی در مورد زمانبندی و محرمانگی این توافق ایجاد کرد، زیرا این معاملات بر صادرات پوشاک بنگلادش به بازارهای جهانی تأثیر میگذارد.
به گفته محمد یونس، «فردا با طلوع خورشید، دموکراسی، عدالت، حقوق بشر و آزادی کامل بیان بدون توجه به وابستگی حزبی، توسط همگان تجربه خواهد شد.»
همهپرسی مکمل انتخابات
همزمان با انتخابات سراسری، یک همهپرسی درباره اصلاحات ساختاری مورد نیاز قانون اساسی برگزار میشود. این اصلاحات بر اساس «منشور ملی جولای» تدوین شده است. رأی «آری» به این منشور به پارلمان آتی وظیفه پیادهسازی این اصلاحات را میدهد که شامل تغییرات در ساختار دولت، قوه مجریه و رویههای قضایی است؛ رأی «خیر» به حزب پیروز اجازه میدهد تا اصلاحات مد نظر خود را اعمال کند. این همهپرسی عملاً جهتگیری حکمرانی آتی در جنوب آسیا را مشخص خواهد کرد.
یکی از اتهامات وارده به اپوزیسیون این است که اتحاد حزب «ن জাতীয় شهروند» با جماعت اسلامی، نشاندهنده نبود رهبری معتبر برای قهرمانان قیام است که منجر به این انتخابات شد.
نتیجه این انتخابات نه تنها آینده سیاسی و اقتصادی بنگلادش را رقم میزند، بلکه توازن قدرت بین قدرتهای منطقهای و بینالمللی مانند هند، چین و ایالات متحده را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد، بهویژه در شرایطی که جریانهای سیاسی جدید، بهویژه نسل جوان، خواستار تغییرات بنیادین هستند.
