شرایط قانونی اخذ تابعیت در ایران
نظام تابعیت ایران عمدتاً بر اساس «اصل خون» و انتقال از طریق پدر استوار است، اما در موارد محدودی «اصل خاک» برای کودکان بیهویت و نسل دوم اتباع خارجی نیز پذیرفته شده است. تحول مهم سال ۱۳۹۸ با پذیرش انتقال تابعیت از مادر همراه بود.
بررسی قوانین تابعیت ایران
نظام حقوقی تابعیت در ایران مبتنی بر اصول مشخصی است که عمدتاً بر اساس اصل خون (Jus Sanguinis) شکل گرفته است. این بدان معناست که تابعیت فرد عمدتاً از طریق والدین، بهویژه پدر، منتقل میشود. با این حال، قانون مدنی ایران در کنار این اصل، موارد خاصی را نیز پیشبینی کرده که در آنها اصل خاک (Jus Soli) به صورت محدود اعمال میشود. این موارد شامل حمایت از اطفال بیهویت و همچنین فرزندان متولد شده از پدران خارجی و مادران ایرانی است که در چارچوب قوانین مشخصی امکان اخذ تابعیت ایران را دارند.
یکی از تحولات مهم در قوانین تابعیت ایران مربوط به مصوبه سال ۱۳۹۸ بود که امکان انتقال تابعیت از مادر ایرانی به فرزند متولد شده از پدر خارجی را تسهیل و قانونی کرد. این تغییر گامی مهم در جهت انطباق بیشتر با مسائل اجتماعی و انسانی محسوب میشود، زیرا پیش از آن، انتقال تابعیت عمدتاً انحصاری از طریق پدر صورت میگرفت.
موارد اصلی اعطای تابعیت
- تابعیت از طریق پدر: اصلیترین مسیر برای کسب تابعیت بر مبنای تبارشناسی و ملیت پدر است.
- تابعیت از طریق مادر: با مصوبه جدید، فرزندان متولد شده از مادر ایرانی و پدر غیرایرانی میتوانند پس از رسیدن به سن بلوغ و درخواست، تابعیت اخذ کنند.
- کودکان بیهویت (مجهولالوالدین): در مواردی که هویت والدینی مشخص نیست، اصل خاک ممکن است ملاک قرار گیرد تا از تابعیت کودک اطمینان حاصل شود.
- تابعیت به روش تولد در ایران (اصل خاک محدود): این مورد تنها در شرایطی اعمال میشود که کودک تابعیت هیچ کشور دیگری را نداشته باشد.
«نظام تابعیت ایران با گرایش غالب به «اصل خون» و بهویژه انتقال از طریق پدر شکل گرفته است، با این حال، قانونگذار در موارد محدودی مانند کودکان بیهویت و نسل دوم اتباع خارجی، «اصل خاک» را نیز به رسمیت شناخته است.»
نکات کلیدی در اخذ تابعیت مضاعف
قانون ایران در حال حاضر تابعیت مضاعف را به رسمیت نمیشناسد، هرچند ممکن است افراد به دلیل شرایط تولد یا ازدواج تابعیت همزمان دو کشور را داشته باشند. برای استخدام در مشاغل دولتی یا ادامه تحصیل، معمولاً نیاز به اثبات وضعیت تابعیت قطعی است.
«تحول مهم سال ۱۳۹۸ در حوزه تابعیت، اهمیت بیشتری به نقش مادران ایرانی در انتقال هویت ملی به نسلهای بعدی بخشید.»
در مجموع، قوانین تابعیت ایران ترکیبی از رویکرد نسبی و محدودیتهای جغرافیایی را دنبال میکند. افراد متقاضی تابعیت باید با دقت شرایط قانونی مربوط به اصل خون، اصل خاک و شرایط خاص مانند ازدواج با یک تبعه ایرانی را بررسی و رعایت کنند تا پروسه اخذ تابعیت به درستی طی شود.
