باغهای پشتی در آسمان! ساختمانهای پسارستاخیزی “اکو-بروتالیست” رنه گایهوستت
مروری بر معماری اجتماعی رنه گایهوستت، معمار فرانسوی، که بلوکهای آپارتمانی با تراسهای پلکانی جهت ایجاد فضای سبز برای ساکنین در پاریس و حومه آن طراحی کرد.
میراث معماری انسانمحور رنه گایهوستت
رنه گایهوستت، معمار فرانسوی که در سال ۲۰۲۳ در سن ۹۳ سالگی درگذشت، به دلیل طراحیهای نوآورانه خود در زمینه مسکن اجتماعی شناخته میشود. او بهجای ساختن واحدهای مسکونی خشک و ماشینی، ساختمانهایی با تراسهای آبشاری و پوشیده از خاک ایجاد کرد تا ساکنان بتوانند «باغ پشتی» خود را در ارتفاعات بالا پرورش دهند. این رویکرد با هدف تأمین فضا، نور و هوا برای ساکنان مناطق کمبرخوردار حومه پاریس، بهویژه ایوری-سور-سن، شکل گرفت. طراحیهای او که گاهی با عنوان “اکو-بروتالیست” توصیف میشوند، با طبیعت عجین شده و ساختار بتنی خشن را از طریق پوشش گیاهی نرم میکنند، که این ساختارها همچنان مورد علاقه ساکنان هستند.
گایهوستت پس از فارغالتحصیلی در سال ۱۹۶۱، بهطور خاص بر مسکن اجتماعی تمرکز کرد و در مقابل طرحهای صنعتی و استانداردسازیشده پس از جنگ ایستاد. او در ساخت مگاسازه های شهری با امکانات عمومی مانند فروشگاهها و کافهها، بر این باور بود که خانهها «ماشین زندگی کردن» نیستند، بلکه باید فضاهایی انسانی، فردی و منعطف باشند که ساکنان بتوانند آنها را بر اساس نیازهای خود شکل دهند. این دیدگاه نقطه مقابل دیدگاه لکوربوزیه قرار داشت.
ویژگیهای کلیدی پروژههای گایهوستت
- طراحی پلنهای آزاد و آپارتمانهای با تناسبات سخاوتمندانه با جریان آزاد نور و هوا در همه جهات.
- استفاده از تراسهای وسیع و پوشیده با خاک برای کشاورزی و فضای سبز، که به کاهش اثرات گرمای شدید کمک میکند.
- ساختارهای پیچیده از نظر فضایی اما با سادگی ساختاری مبتنی بر شبکه ششضلعی برای امکان تغییرات آتی توسط ساکنان.
- تمرکز بر فرآیند طراحی مشارکتی با گفتگو با ساکنان در مورد ساختارها از طریق مدلهای فیزیکی بزرگ.
گایهوستت معتقد بود: «ایده مسکن اجتماعی به عنوان مجموعهای از جعبههای کوچک کاربردی، نباید رسمیت جامعهشناختی پیدا کند. تقریباً هیچکس در آن شرایط زندگی این را انتخاب نکرده است. ما آنقدر متکبر نیستیم که یک سکونتگاه ایدهآل پیشنهاد دهیم. ما صرفاً میخواهیم امکان انتخاب ایجاد کنیم.»
نمایشگاهی تحت عنوان «هزار و یک راه برای زیستن» در انجمن معماری لندن (AA) به بررسی میراث او پرداخته است. این آثار، که گاهی سایه شهرت ژان رنودی همکار و شریک زندگیاش بر آنها افتاده بود، اکنون در حال کسب اعتبار هستند. یکی از پروژههای برجسته او، لِلیَگات (Le Liégat) در ایوری-سور-سن است که بیش از چهار دهه او خود در آنجا زندگی کرد.
نیکولا بارینگتون-لیچ، ویراستار کتابی درباره گایهوستت، اظهار داشت: «کارهای او ما را دعوت میکند تا روشهای جدیدی برای زندگی مشترک به عنوان یک اکوسیستم تصور کنیم، تا رابطه خود را با طبیعت، شهر، با یکدیگر و با خودمان بازسازی کنیم.»
نمونههای متعدد کارهای او، مانند پروژه چند مرحلهای بزرگ لا مالادری (La Maladrerie) در اوبِرویليه، اثبات کرد که میتوان با محدودیتهای بودجهای، راهحلهای جایگزین و خلاقانه برای سکونت جمعی ارائه داد. میراث او نشان میدهد که معماری میتواند چارچوبی پویا باشد که با هر فصل و هر ساکن تکامل مییابد.
