سینمای برنده اسکار جان شلزینگر: پیشگام در طنز آشپزخانهای و نمایش دگرباشی
بررسی سینمای متنوع و چالشبرانگیز جان شلزینگر، کارگردان بریتانیایی که با آثاری چون «نیمه شب کابوی» به شهرت رسید و نقش مهمی در نمایش دگرباشی در دهه ۶۰ و ۷۰ داشت.
سینمای جسورانه و چندوجهی جان شلزینگر
جان شلزینگر (John Schlesinger)، کارگردان بریتانیایی، یکی از چهرههای تأثیرگذار و در عین حال پیچیدهای است که به واسطه سینمای خود، به ویژه در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، تأثیر عمیقی بر سینمای بریتانیا و هالیوود گذاشت. کارنامه او ترکیبی بود از درامهای واقعگرایانه موسوم به “kitchen-sink drama” مانند اثر آغازیناش «یک آشنایی به جا آوردن» (A Kind of Loving)، و فیلمهای پیشرو و جسورانهای که مرزهای اجتماعی و جنسی را در آن دوران جابجا کردند. شهرت او به اوج خود با فیلم «نیمه شب کابوی» (Midnight Cowboy) رسید؛ اقتباسی جنجالی از رمانی با همین نام که به زندگی یک جوان تگزاسی در نیویورک فاسد میپرداخت. این فیلم به دلیل محتوای صریح و نمایش آشکار سکسوالیته، در زمان اکران باعث خروج گسترده تماشاگران از سالنها شد، اما در نهایت موفق به کسب جایزه اسکار بهترین کارگردانی برای شلزینگر شد و نخستین فیلمی بود که با ردهبندی X جایزه بهترین فیلم را تصاحب کرد.
شلزینگر نه تنها در سینمای بریتانیا پیشرفتهایی را ممکن ساخت، بلکه در هالیوود نیز عاملی برای رادیکالیسم و رفع محدودیتها بود. پس از آن، شاهکار او «یکشنبه، یکشنبه خونین» (Sunday Bloody Sunday) در سال ۱۹۷۱، یک مثلث عشقی پیچیده را با محوریت یک هنرمند دوجنسگرا در لندن به تصویر کشید. این فیلم به شجاعت در نمایش بوسهای میان دو مرد اعتراف کرد: «آن بوسه یا باید نمای نزدیک بود یا اصلاً در فیلم نبود،» شلزینگر گفته بود، تأکیدی بر طبیعی بودن این نمایش بدون موسیقی یا کاتهای مصلحتجویانه.
ویژگیهای هنری و چالشهای حرفهای
شلزینگر کارگردانی بود که به سختی در چارچوبی خاص میگنجید؛ او آثاری چون مطالعهای تلخ درباره زوال هالیوود («رویارویی با لک لک») و کمدیهای پرهزینه («آزادی در بزرگراه») را ساخت. این سردرگمی هنری، باعث شد تا نام او به اندازه فیلمهایش مورد توجه قرار نگیرد. شریک زندگی او، مایکل چایلدرز، معتقد است که شلزینگر میتوانست تا حد زیادی با زندگی شخصیاش درگیر کار باشد و در ساخت «نیمه شب کابوی» نیز حضور داشته است. با این حال، گرایشهای او به نمادگراییهای تکرارشونده، مانند تصویر شخصیتها به عنوان ماهی قرمزان بیدفاع در آکواریوم، در چندین اثر دیده میشود.
- نمایش پیشگامانه شخصیتهای LGBTQ+ که «یکشنبه، یکشنبه خونین» را به یکی از «پنج اثر مهم همجنسگرایانه در جهان» تبدیل کرده است.
- سابقه همکاری با ستارگانی چون داستین هافمن و جولی کریستی در آثار موفق تجاری.
- مشکل در حفظ تعادل حرفهای؛ پس از موفقیتهای اولیه، او با افت کیفی در آثار بعدی مواجه شد، که برخی آن را ناشی از نیاز مالی و سبک زندگی پرهزینهاش میدانند.
- شهرت به داشتن خلقوخو و خشم بالا در هنگام فیلمبرداری، که مایکل چایلدرز آن را با «افسردگی شیدایی» برای مقابله با شکستها مرتبط میداند.
- تناقض در زندگی حرفهای او، ساخت تبلیغات حزب محافظهکار (Tory ads) علیرغم پیشرو بودن در مسائل اجتماعی، که برخی آن را ناشی از بدبینی به فضای چپگرا میدانند.
مایکل چایلدرز در مورد تأثیر شکستها بر او میگوید: «چگونه با شکستهایش کنار میآمد؟ افسردگی شیدایی».
داستین هافمن در مورد واکنش اولیه به «نیمه شب کابوی» اظهار داشت: «ما فکر میکردیم این فیلم ممکن است کار همه ما را تمام کند».
در نهایت، مسیر شغلی شلزینگر با فیلمهای تجاری موفق مانند «مرد ماراتن» ادامه یافت، اما منتقدان معتقدند که افت کیفیت در دوران حرفهای او مشهود بود. با این حال، مرور کل کارنامه او، شامل موفقیتها و شکستهایش، به درک عمیقتری از این هنرمند ارائه میدهد که مرزهای سینمای معاصر را جابجا کرد.
