اهمیت اندیشه علامه نائینی در سیاستاندیشی شیعه
تحلیل نقش علامه نائینی در تغییر نگاه شیعه از بدبینی تاریخی به قدرت به سوی آگاهی و استفاده سازنده از آن، که مقدمهای برای تأسیس جمهوری اسلامی ایران بود.
نقش علامه نائینی در تحول تفکر سیاسی شیعه
علامه نائینی با نوشتن رساله “تنبیهالامه و تنزیهالمله” نقطه عطفی در تاریخ تفکر سیاسی شیعه ایجاد کرد. برای قرنها، علمای شیعه تحت تأثیر استبداد اموی و عباسی، نسبت به قدرت سیاسی بدبین بودند و آن را پدیدهای مذموم میدانستند. این نگرش که ریشهای تاریخی داشت نه نظری، باعث شد شیعه اگرچه قدرت را میشناخت، اما از نقش سازنده آن در تغییر سرنوشت اجتماعی غافل بماند.
نائینی با ارائه تحلیلی واقعبینانه، به جای گریز از قدرت، بر فهم قدرت و مداخله اصلاحی در آن تأکید کرد. او به علمای شیعه هشدار داد که برای حل مسائل جامعه و ایجاد نظم، نمیتوانند نسبت به سازوکارهای قدرت بیتفاوت بماند. در اندیشه او، قدرت اگر توسط نهادهای صالح مهار شود، نه تنها منشر شر نیست، بلکه تنها راه پیشرفت و عدالت است.
- نائینی بارقه سنتز بزرگ بین ایده و عمل را ایجاد کرد.
- او با زدودن غبار بدبینی تاریخی، راه را برای نگاهی مثبت به امر سیاسی هموار نمود.
- تفکر نائینی نقطه شروعی برای آگاهی به قدرت در سنت شیعی بود.
- اگرچه طرح او مصلحانه بود، ولی زمینه را برای تفکر برسازانه فراهم کرد.
- پس از نائینی، این آگاهی در مراحل بعدی به ویژه در نهضت امام خمینی به کمال رسید.
میرزای نائینی متوجه شد ریشه بسیاری از سیهروزیهای جامعه اسلامی در غفلت از ماهیت قدرت و کیفیت مواجهه با آن نهفته است.
امام خمینی(ره) فردی بودند که همزمان وارث آگاهی نائینی از قدرت بودند و هم ارادهای خللناپذیر برای عمل انقلابی داشتند.
این سیر تطور فکری که با نائینی آغاز شد، در نهایت با تلفیق “ایده” نظری ولایت فقیه و “عمل” انقلابی امام خمینی به ثمر نشست و منجر به تأسیس جمهوری اسلامی ایران شد. میراث نائینی امروز به ما میآموزد که برای پایداری هر نظام سیاسی، همواره نیاز به بازتولید ایدهای پیشرو و آگاهی مدام به قدرت برای جرات اقدام داریم.
