انقضای آخرین پیمان هستهای آمریکا و روسیه: آیا اهمیت دارد؟
پیمان نیو استارت که تعداد کلاهکهای هستهای استراتژیک را محدود میکند، در آستانه انقضا قرار دارد و پیامدهای آن برای جهان و دو قدرت هستهای مهم است.
انقضای پیمان نیو استارت و آینده کنترل تسلیحات هستهای
پیمان نیو استارت (New START)، آخرین توافق کنترل تسلیحات هستهای بین ایالات متحده آمریکا و روسیه است که در سال ۲۰۱۰ امضا شد و در صورت عدم تمدید، در آستانه انقضا قرار گرفته است. این پیمان که در سال ۲۰۱۱ اجرایی شد، ادامه دهنده مسیر پیمانهای قبلی مانند استارت ۱ است که پس از پایان جنگ سرد برای کاهش زرادخانههای هستهای استراتژیک دو کشور تدوین شد. هدف اصلی نیو استارت محدود کردن استقرار کلاهکهای هستهای استراتژیک (آنهایی که برای هدف قرار دادن مراکز کلیدی سیاسی، نظامی و صنعتی دشمن طراحی شدهاند) و همچنین محدودیتهایی بر موشکهای بالستیک قارهپیما و بمبافکنهای هستهای است.
بر اساس این توافق، مسکو و واشنگتن متعهد شدند که حداکثر ۱,۵۵۰ کلاهک هستهای استراتژیک مستقرشده و حداکثر ۷۰۰ موشک بالستیک قارهپیما مستقر شده داشته باشند. همچنین، این پیمان امکان بازرسیهای متقابل از سایتهای هستهای یکدیگر را فراهم میکرد تا از پایبندی طرفین اطمینان حاصل شود. با این حال، این بازرسیها از سال ۲۰۲۰ به دلیل همهگیری کووید-۱۹ متوقف شدند و هرگز از سر گرفته نشدند. در سال ۲۰۲۳، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، با اشاره به حمایت واشنگتن از اوکراین در جنگ، مشارکت مسکو در این پیمان را به حالت تعلیق درآورد که این امر عملاً تبادل دادهها و بازرسیهای حضوری را متوقف کرد.
پیامدهای انقضای پیمان
انقضای نیو استارت به معنای از بین رفتن محدودیتهای قانونی بر تعداد کلاهکهای هستهای استراتژیک قابل استقرار توسط دو کشور است که در مجموع حدود ۹۰ درصد کلاهکهای هستهای جهان را در اختیار دارند. کارشناسان معتقدند که عدم وجود این محدودیتها میتواند منجر به مسابقه تسلیحاتی هستهای جدیدی شود. دمیترو مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، هشدار داده است که این امر میتواند ظرفیت نامحدودی برای گسترش برنامههای هستهای، برای اولین بار از دهه ۱۹۷۰، به دو قدرت هستهای بدهد، اگرچه لزوماً منجر به جنگ هستهای فوری نخواهد شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، اظهار داشته که اگر پیمان منقضی شود، “ما صرفاً یک توافق بهتر خواهیم داشت” و خواهان پیوستن چین به مذاکرات آتی است. پوتین پیشنهاد داده بود که طرفین برای یک سال دیگر به محدودیتهای کلاهکهای پیمان پایبند بمانند، اما دولت فعلی آمریکا هنوز به طور رسمی به این پیشنهاد پاسخ نداده است.
- انقضای پیمان، شکافی مهم در بیش از پنج دهه کنترل دو جانبه تسلیحات هستهای ایجاد میکند.
- متخصصان نگرانند که این امر منجر به افزایش عدم اطمینان و بارگذاری کلاهکهای بیشتر بر موشکها شود.
- روسیه در حال حاضر اشتراکگذاری دادهها و بازرسیهای معمول را طبق تعهدات نیو استارت متوقف کرده است.
- ایالات متحده و روسیه هر دو در سالهای اخیر تولید سلاحهای با قابلیت حمل کلاهک هستهای را افزایش دادهاند.
- نگرانی اصلی، حرکت به سمت استراتژیهای بازدارندگی کمتر قابل پیشبینی بدون چارچوب نظارتی است.
تغییر استراتژیها در غیاب محدودیتها: “بدون محدودیتهای نیو استارت، برنامهریزی استراتژیک در هر دو طرف به احتمال زیاد تحت تأثیر عدم قطعیت و ارزیابیهای بدبینانه قرار خواهد گرفت.”
دیدگاه مدودف: “من نمیخواهم بگویم که این بلافاصله به معنای فاجعه و شروع جنگ هستهای است، اما همچنان باید همه را نگران کند.”
در نهایت، در حالی که کلاهکهای مستقر فعلی شاید ناگهان افزایش نیابند، فقدان شفافیت و مکانیسمهای تأیید، ریسک سوءمحاسبه و تشدید تنشها را در دورهای پرتلاطم که روسیه و غرب درگیر مناقشه اوکراین هستند، به شدت افزایش میدهد.
