کشف ۴ چشم در اجداد مهرهداران: بازنگری تکامل بینایی
یافتههای فسیلی ۵۱۸ میلیون ساله از ماهی بدون آرواره میلوکونمینگید نشان میدهد که اجداد مهرهداران، احتمالاً به جای دو چشم، دو جفت چشم فعال داشتهاند که فرضیات پیشین را به چالش میکشد.
یافتههای حیرتانگیز درباره چهار چشم در اجداد مهرهداران
کشف فسیلهای ۵۱۸ میلیون ساله از گونهای ماهی باستانی بدون آرواره به نام میلوکونمینگید (Myllokunmingid) در منطقه چنگجیانگ چین، بینشهای جدیدی در مورد تکامل سیستم بینایی در مهرهداران اولیه ارائه داده است. این کشف که توسط پییان کونگ و تیمش صورت گرفت، فرضیات رایج درباره تکامل چشمها را زیر سؤال میبرد. فسیلهای متعلق به دورهی کامبرین، دورهای که شاهد جهش بزرگ در حیات جانوری بود، به طرز شگفتانگیزی بافتهای نرم، بهویژه ساختارهای بینایی را حفظ کردهاند. وجود ملانوزومها (ساختارهای حاوی رنگدانه) درون فسیلها به دانشمندان اجازه داد تا ساختار بصری این موجودات باستانی را با دقت بازسازی کنند، که نتیجه آن نمایاندن دو جفت سیستم بینایی به جای تنها یک جفت بود.
بررسیها نشان داد که این جانداران نه تنها دارای جفت چشم اصلی خود بودهاند، بلکه دو لکهی تیره و کوچک اضافی، هر کدام دارای اثراتی از عدسی دوربینی، در بخشهای جانبی و مرکزی سر خود نیز داشتهاند. این ساختار بینایی چهارچشمی، به این موجودات میدان دید بینظیری میبخشیده است. برخلاف بیمهرگان با چشمهای مرکب، مهرهداران اولیه از چشمهای نوع دوربینی مشابه چشم انسان امروزی بهره میبردند. پژوهشگران پیشنهاد میکنند که چشمهای بزرگ برای دیدن جزئیات با وضوح بالا و چشمهای کوچکتر برای شناسایی سریع شکارچیان یا اشیای متحرک مورد استفاده قرار میگرفتهاند؛ تجربهای که تیم تحقیق آن را شبیه به تماشای فیلم در سینماهای آیمکس توصیف کرده است.
تغییر کاربری چشمهای اضافی در طول تکامل
یکی از مهمترین جنبههای این کشف، سرنوشت جفت چشمهای مرکزی است. پژوهشگران معتقدند که این جفت چشمها در طول میلیونها سال تکامل، تغییر کاربری داده و به کمپلکس پینهآل تبدیل شدهاند. در خزندگان امروزی، این ساختار به صورت چشم آهیانهای حساس به نور در بالای سر باقی مانده و در پستانداران به غده صنوبری یا غده پینهآل تبدیل شده است که نقش تنظیمکنندهی ساعت زیستی بدن از طریق ترشح ملاتونین را بر عهده دارد. این نشان میدهد که ساختارهای بینایی باستانی ممکن است پیش از تبدیل به تنظیمکنندههای خواب، وظیفهی تصویربرداری محیطی فعالی داشتهاند.
«نکته خیرهکنندهتر، وجود اثراتی از عدسی در هر دو جفت چشم جانبی و مرکزی است.»
این اکتشاف شواهد محکمی ارائه میدهد مبنی بر اینکه اندامهای بینایی اولیه پیچیدهتر از تصورات پیشین بودهاند. با این حال، تردیدهایی نیز پیرامون جایگاه اندامهای بویایی در مدل جدید مطرح شده است، زیرا اثر بینی در فسیلها مشاهده نشده است. این موضوع پرسشهایی را در بیولوژی تکاملی ایجاد میکند.
- کشف بقایای فسیلی میلوکونمینگید در سواحل دریاچه دیانچی چین.
- این ماهی باستانی متعلق به دورهی کامبرین (۵۱۸ میلیون سال پیش) بوده است.
- شناسایی چهار چشم دوربینی فعال به جای دو چشم رایج در مهرهداران.
- چشمهای مرکزی احتمالاً به غده پینهآل در موجودات امروزی تبدیل شدهاند.
- ترکیب این چشمها میدان دید وسیعی برای بقا در محیط پرخطر فراهم میکرده است.
«پژوهشگران تأکید میکنند که دورهی کامبرین زمان آزمون و خطاهای عجیب فرگشتی بوده و داشتن چشمهای متعدد در نقاط مختلف سر برای فرار از شکارچیان، راهکاری کاملاً منطقی به نظر میرسد.»
این یافتهها نه تنها تاریخچه تکامل بینایی را غنیتر میسازد، بلکه نقش ساختارهای مغزی و حسی پیشرفته در اولین مهرهداران را به شکلی دراماتیک بازتعریف میکند و نشان میدهد که تکامل مسیرهای غیرمنتظرهای را برای سازگاری با محیط طی کرده است.
