توافق همکاری هستهای غیرنظامی بین آمریکا و ارمنستان در سفر معاون ترامپ
ایالات متحده و ارمنستان در جریان سفر جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، بر سر همکاری در بخش هستهای غیرنظامی به توافق «۱۲۳» رسیدند که امکان صادرات اولیه تا سقف ۵ میلیارد دلار فناوری هستهای از آمریکا را فراهم میکند.
توافق تاریخی هستهای آمریکا و ارمنستان
در تحولی مهم در روابط ژئوپلیتیکی منطقه قفقاز جنوبی، ایالات متحده و ارمنستان در جریان سفر جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور پیشین آمریکا، توافقی تحت عنوان «توافق ۱۲۳» در زمینه همکاریهای هستهای غیرنظامی امضا کردند. این توافق که پس از مذاکرات میان ونس و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، نهایی شد، به واشنگتن اجازه میدهد فناوری و تجهیزات هستهای را به ایروان مجوزدهی و صادر کند، بهویژه در حوزه راکتورهای کوچک مدولار (SMRs). این گام، نشاندهنده تمایل ارمنستان برای جایگزینی نیروگاه قدیمی «متسامور» و کاهش وابستگی به روسیه است.
این توافق مالی قابل توجهی را نیز به همراه دارد؛ مطابق اعلام ونس، این قرارداد امکان صادرات اولیه تا سقف ۵ میلیارد دلار از سوی آمریکا به ارمنستان را فراهم میکند، علاوه بر حدود ۴ میلیارد دلار قرارداد بلندمدت سوخت و نگهداری. با این حال، ارمنستان ملزم به خرید راکتور آمریکایی نیست و آمریکا تنها یکی از گزینههای روی میز تلقی میشود که شامل شرکتهایی از روسیه، چین، فرانسه و کرهجنوبی نیز میشود.
تلاشهای دیپلماتیک آمریکا در منطقه
سفر ونس تنها به همکاری هستهای محدود نشد. او همچنین قرار است به جمهوری آذربایجان سفر کند و ابراز امیدواری کرده که توافق صلح نهایی بین دو کشور قرهباغ که دههها درگیر مناقشه بودهاند، به سرانجام برسد. ایالات متحده به دنبال فشار دیپلماتیک برای تثبیت صلح و حمایت از ایجاد کریدور ترانزیتی (معروف به TRIPP) از طریق ارمنستان است که آذربایجان را به منطقه نخجوان متصل میکند.
این تحولات همزمان با دور شدن تدریجی کشورهای سابق شوروی از حوزه نفوذ مسکو، خصوصاً پس از جنگ اوکراین، رخ میدهد. ارمنستان اخیراً پیمان امنیتی خود با روسیه را تعلیق کرده و به دنبال تعمیق روابط با ایالات متحده و اتحادیه اروپا است. علاوه بر این، ونس آمادگی آمریکا را برای صادرات تراشههای پیشرفته رایانهای و پهپادهای نظارتی به ارمنستان اعلام کرد.
- این توافق هستهای به ارمنستان اجازه میدهد فناوریهای آمریکایی را در زمینه انرژی هستهای، بهویژه راکتورهای کوچک مدولار، دریافت کند.
- ارزش این همکاری در مرحله اولیه صادرات تا ۵ میلیارد دلار تخمین زده شده است.
- ایالات متحده در تلاش برای نهاییسازی صلح میان ارمنستان و آذربایجان است و از کریدور ترانزیتی موسوم به TRIPP حمایت میکند.
- این تحرکات دیپلماتیک در بحبوحه کاهش نفوذ روسیه در کشورهای قفقاز جنوبی صورت میگیرد.
- ارمنستان بهدنبال جایگزینی نیروگاه هستهای قدیمی متسامور است که مبتنی بر فناوری روسیه ساخته شده بود.
ونس اظهار داشت نخستوزیر پاشینیان “یک متحد واقعی در مسیر صلح و توسعه در این منطقه از جهان است” و ارمنستان به دستیابی به صلح با آذربایجان بسیار نزدیک شده است.
وی همچنین اعلام کرد که این توافق به ارمنستان این امکان را میدهد که آمریکا را “یکی از گزینهها” در انتخاب شریک هستهای خود در کنار کشورهایی مانند روسیه و چین قرار دهد.
در نهایت، امضای این توافق هستهای و رایزنیهای دیپلماتیک همزمان، نشاندهنده افزایش نفوذ استراتژیک و اقتصادی ایالات متحده در منطقه قفقاز جنوبی است، منطقهای که اهمیت ژئوپلیتیکی بالایی در مرزهای ایران و ترکیه دارد و شاهد تغییر موازنه قدرت پس از تحولات اخیر منطقهای است.
