جدال متضاد محورها بر سر ترامپ و ایران؛ پیام سفر لاریجانی به مسقط و دوحه
پژوهشگر اسرائیلی از نبرد بین محورهای حامی مذاکره (عمان و قطر) با محور نتانیاهو در قبال ایران و فشارهای منطقهای برای جلوگیری از گزینه نظامی علیه تهران سخن میگوید.
تقابل محورهای دیپلماتیک بر سر رویکرد آمریکا نسبت به ایران
در تحلیلی از وضعیت پیچیده روابط بینالملل پیرامون ایران، مشخص است که نبردی میان دو محور اصلی در جریان است که تعیینکننده مسیر آینده تعاملات واشنگتن با تهران خواهد بود. یک محور شامل کشورهای میانجی منطقهای مانند عمان و قطر است که تلاش دارند با حفظ کانالهای ارتباطی، پیامی واحد به رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، ارسال کنند: اینکه «هنوز فرصت توافق وجود دارد» و باید از گزینه نظامی دوری کرد. این تلاشها همزمان با سفر بنیامین نتانیاهو به کاخ سفید برای ارائه خطوط قرمز اسرائیل صورت گرفت، که نشاندهنده تقابل مستقیم میان رویکردهای دیپلماتیک و نظامی است. سفر علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی ایران، به مسقط و دوحه، به عنوان نمادی از این تلاشهای خلیج فارس برای آرام کردن اوضاع و پرهیز از تشدید تنش تفسیر میشود.
این در حالی است که محور نتانیاهو بر گنجاندن مسائل فراتر از هستهای، نظیر برنامه موشکی بالستیک ایران و نفوذ منطقهای آن (شامل حزبالله و حوثیها) در هرگونه توافق احتمالی فشار میآورد. در مقابل، مقامات ایرانی بر تمرکز مذاکرات صرفاً بر مسئله هستهای و پایبندی به حق غنیسازی اورانیوم تأکید دارند. لاریجانی در گفتگو با تلویزیون عمان اظهار داشت که مطرح کردن خواستههای دیگر، روند گفتگوها را به سمت شکست سوق میدهد و ممکن است بحرانساز شود.
تلاشهای دیپلماتیک در عمان و قطر
مسقط به عنوان میزبان مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، نقش محوری در تسهیل ارتباطات ایفا کرده است. سفر لاریجانی به عمان و دیدار او با مقامات ارشد این کشور، بر لزوم هوشیاری در برابر نقش مخرب اسرائیل تأکید داشت. سلطان عمان بر اهمیت بازگشت به میز مذاکره برای تثبیت صلح و امنیت منطقه تأکید کرد. قطر نیز با میزبانی پایگاه آمریکایی العُدید، به عنوان یک میانجی مهم عمل کرده و امیر این کشور نیز بر اهمیت دیپلماسی برای حل بحرانها تأکید کرده است. علاوه بر این، ترکیه نیز در تلاشهای میانجیگری مشارکت فعال داشته و مقامات آنکارا نگرانی خود را از تحمل جنگ دیگری در منطقه ابراز کردهاند.
دنی سیتری نوویچ، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات امنیت ملی اسرائیل، توضیح میدهد: «یک نبرد بین محورها در جریان است. محوری شامل عمان و قطر وجود دارد که هدف آن گفتن به ترامپ است که هنوز فرصت توافق هست، به گزینه نظامی روی نیاور و خواستههای افراطی نده.»
راهکارهای جلوگیری از تشدید تنش
تحلیلگران معتقدند که اگر مذاکرات بر مسائل پیچیدهتر مانند موشکهای بالستیک متمرکز شود، احتمال حمله نظامی افزایش مییابد. با این حال، گزینههایی برای جلوگیری از این سناریو وجود دارد. یکی از راهکارها، متمرکز کردن اولیه مذاکرات تنها بر موضوع هستهای جهت اجتناب از حمله است، و بررسی مسائل دیگر در مراحل بعدی. حتی در مورد برنامه هستهای، میتوان اقدامات اولیه اعتمادسازی مانند تبادل مواد در ازای کاهش تحریمها را انجام داد.
- محور حمایت از دیپلماسی (عمان، قطر) در تقابل با محور اسرائیل (حامی رویکرد نظامی سختگیرانه).
- ایران اصرار دارد که مذاکرات باید صرفاً بر مبنای برنامه هستهای محدود شوند.
- کشورهای منطقه منافع مشترکی در جلوگیری از آغاز یک بحران نظامی گسترده دارند.
- سفر لاریجانی تلاشی بود برای تقویت موضع دیپلماتیک در برابر فشارهای اسرائیل.
