دلایل ناتوانی سوریه و عراق در اتحاد: سایه گذشته جهادی رهبر سوریه بر روابط
روابط تیره سوریه و عراق به دلیل تاریخچه مبارزات جهادی رهبر سوریه و نفوذ ایران در عراق همچنان پرتنش باقی مانده است؛ بغداد به رهبر سوریه بیاعتماد است.
چالشهای اتحاد سوریه و عراق در سایه تاریخ خونین
روابط میان سوریه و عراق، علیرغم همسایگی جغرافیایی و اشتراکات تاریخی، دهههاست که دچار تنش و مسمومیت است. اکونومیست اشاره میکند که آفند بینالمللی احمد الشرع (رئیسجمهور موقت سوریه) موجب توجه محافل غربی شده، اما همسایه نزدیک، یعنی عراق، همچنان بیتفاوت و حتی خصمانه باقی مانده است. این عدم اتحاد عمیقاً ریشه در تاریخ دارد، به ویژه رقابت میان حکومتهای بعثی رقیب در دمشق و بغداد در دهههای گذشته و همچنین نقش مستقیم اسد در حمایت از نفوذ جهادیها در عراق پس از سال ۲۰۰۳ دارد. بشار اسد متهم است که از طریق ارسال اتوبوسهای جهادی از زندانهای سوریه، تلاش کرده بود آمریکا را در عراق گرفتار سازد، چالشی که زخمهای عمیقی در عراق به جا گذاشته است.
میراث جهادگرایی و نفوذ ایران
احمد الشرع خود قبلاً علیه اشغالگران آمریکایی در عراق جهاد کرده و پنج سال را در زندانهای عراق گذرانده است. در عراق که اکثریت جمعیت آن شیعه هستند و جمهوری اسلامی ایران نفوذ قابل توجهی دارد، این سابقه جهادی به راحتی بخشیده نمیشود. ظهور گروه داعش در سال ۲۰۱۴ موجب تقویت گروههای تحت حمایت ایران در عراق شد و بسیاری از این گروهها هنوز با شبهنظامیان سوری مخالف هستند. این وضعیت پیچیده شده است زیرا برخی از این گروههای وفادار به ایران، با توجه به تضعیف جایگاه ایران، موقعیتی برای فاصلهگیری میبینند و مشروعیت خود را به عنوان مدافعان در برابر شبهنظامیان سنی تحت رهبری الشرع بازتعریف میکنند.
نگرانیهای امنیتی و دیپلماتیک کنونی
نخستوزیر عراق، محمد شیاع السودانی، در تلاش برای توسعه زیرساختها و تشویق میلیشیاها به تمرکز بر کسبوکار است، اما ظهور رهبری جدید در سوریه نگرشها را تغییر داده است. نگرانی اصلی در بغداد مربوط به آزادی هزاران جنگجوی داعش در سوریه است؛ رئیسجمهور اطلاعات عراق اخیراً اعلام کرد که ۱۰,۰۰۰ جنگجوی داعش در سوریه آزاد هستند که افزایش چشمگیری را نسبت به سال گذشته نشان میدهد. این نگرانیهای امنیتی با اقداماتی نظیر انتقال زندانیان خطرناک داعش از سوی آمریکا به عراق و گسترش دیوار بتنی عظیمی به طول ۳۵۰ کیلومتر در امتداد مرز دو کشور تقویت شده است.
دبیر یک دیپلمات عراقی هشدار میدهد: “او [رهبر سوریه] قابل اعتماد نیست و در اینجا خوشامدگویی نمیشود” و این حکایت از عمق بیاعتمادی مقامات عراقی دارد.
سنیهای عراق که ۴۰٪ از جمعیت را تشکیل میدهند، نگرانند که ممکن است از پیروزی شرع در سوریه الهام بگیرند، که میتواند توازن امنیتی شکننده داخلی عراق را بر هم زند. به همین دلیل، السودانی یکی از معدود رهبران عربی است که هنوز برای رهبر سوریه فرش قرمز پهن نکرده است، و زخمهای ناشی از دوران جنگهای جهادی موصل و فلوجه همچنان بر روابط طرفین سنگینی میکند.
- عراق همچنان با زخمهای مبارزات جهادگرایان شرع در موصل و فلوجه دست و پنجه نرم میکند.
- رقابت حکومتهای بعثی سوریه و عراق در دهه ۱۹۷۰ روابط را عمیقاً مسموم کرد.
- نفوذ ایران در عراق شیعی، سابقه جهادی رهبر سوریه را دشوار میسازد.
- نگرانی از الهامگیری سنیهای عراق از پیروزی احتمالی همتایان سوری خود وجود دارد.
- کشیدن دیوار ۳۵۰ کیلومتری در مرز دو کشور نمادی از شکاف عمیق کنونی است.
در حالی که رهبران غربی از رئیسجمهور سوریه استقبال میکنند، اظهارات یک دیپلمات عراقی نشان میدهد که در بغداد وی "قابل اعتماد" تلقی نمیشود.
