اختلاف نظر بر سر بندر پاناما، ابعاد جدیدی به رقابت آمریکا-چین بخشید

تنش‌های ژئوپلیتیکی در کانال پاناما

تصمیم دیوان عالی پاناما مبنی بر ابطال حق انحصاری یکی از شرکت‌های وابسته به هنگ کنگ (CK Hutchison Holdings) برای اداره پایانه‌های کلیدی در کانال پاناما، موجی از واکنش‌ها را در محافل بین‌المللی به راه انداخته است. این اقدام قضایی، که به دلیل «بی‌نظمی‌های قانونی» در اعطای قرارداد صورت گرفته، عملاً شرکت مذکور را از مدیریت پایانه‌ها کنار می‌گذارد و پیامدهای ژئوپلیتیکی عمیقی، به‌ویژه در بستر رقابت فزاینده میان ایالات متحده و چین، دارد. رئیس‌جمهور پاناما، خوزه رائول مولینو، در واکنش به انتقادات پکن تأکید کرد که کشورش تحت حاکمیت قانون اداره می‌شود و به تصمیمات قوه قضائیه مستقل احترام می‌گذارد.

کانال پاناما به عنوان یک شریان حیاتی برای تجارت جهانی و شاهراهی استراتژیک میان اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام، نقشی محوری در محاسبات قدرت‌های بزرگ ایفا می‌کند. برای چین، این کانال یک «نقطه داغ» استراتژیک محسوب می‌شود، زیرا مسیر دسترسی کشتی‌های چینی به بازارهای اقیانوس اطلس را بدون نیاز به دور زدن آمریکای جنوبی تسهیل می‌کند. از سوی دیگر، ایالات متحده، که تاریخی طولانی در اعمال نفوذ در منطقه دارد و حدود ۴۰ درصد از تجارت خود را از این آبراه عبور می‌دهد، حضور چین را در حیاط خلوت خود برنمی‌تابد. کارشناسان معتقدند این حکم، نفوذ استراتژیک و اقتصادی چین در آمریکای لاتین را تضعیف کرده و دسترسی بلامنازع این کشور را به کانال محدود می‌سازد.

• واکنش پکن: چین این تصمیم را «پشت‌خنجر زدن سیاسی» و «مهملات قضایی» خوانده و تهدید به پیامدهای سیاسی و اقتصادی کرده است، هرچند گزینه‌های عملی فوری آن محدود به اقدامات نمادین خواهد بود.
• نفوذ آمریکا: تحلیلگران معتقدند این حکم به کشورهای آمریکای لاتین پیامی قاطع می‌فرستد که نظارت واشنگتن اجتناب‌ناپذیر است و چین نمی‌تواند بر حمایت آنها در برابر فشارهای آمریکا حساب کند.
• تأثیر منطقه‌ای: این پرونده ممکن است الگویی برای سایر کشورهایی شود که تحت قراردادهای سرمایه‌گذاری چینی هستند، چرا که ریسک‌های سیاسی سرمایه‌گذاری‌ها را برجسته می‌سازد.
• چشم‌انداز آینده: احتمال می‌رود چین برای مقابله با این وضعیت، تهاجم دیپلماتیک خود را برای تثبیت جایگاهش به عنوان شریک قابل اعتماد در منطقه تقویت کند.

«دیوان عالی پاناما با این حکم، قدرت و نفوذ چین را در آمریکای مرکزی و آمریکای لاتین خنثی می‌کند. این آغاز پایان برتری اقتصادی چین در آمریکای لاتین است.»

«چین نمی‌خواهد نفوذی را که [در پاناما] دارد از دست بدهد؛ این یک امتیاز راهبردی مهم برای آنها در تجارت جهانی است.»

در مجموع، تصمیم دادگاه پاناما صرفاً یک مسئله تجاری نیست، بلکه یک نبرد نفوذ ژئوپلیتیکی است که نشان می‌دهد چگونه یک حکم قضایی داخلی می‌تواند به میدان اصلی رقابت ابرقدرت‌ها تبدیل شود و بر مناسبات اقتصادی و سیاسی منطقه تأثیر بگذارد.