شورش گرسنگان در ایران معاصر: چگونه بحران معیشتی تهران را به خاک و خون کشید
بررسی تاریخی شورش نان در ۱۷ آذر ۱۳۲۱ که منجر به حمله مردم به مجلس و اشغال محوطه بهارستان شد. تحلیل علل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی این بحران معیشتی در دوره قاجار و نقش احمد قوام السلطنه.
شورش گرسنگان در ایران معاصر
شورشهای نان در تاریخ معاصر ایران از جایگاه مهمی برخوردار بودند و ریشههای شکلگیری آنها در مجموعهای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، جغرافیایی و سیاسی قرار داشت. تهران به دلیل جمعیت، تمرکز سیاسی و آسیبپذیری بیشتر در تأمین آذوقه، خاستگاه بخش قابلتوجهی از این شورشها بود.
علل شکلگیری شورشهای نان
- خشکسالی و عوامل طبیعی
- احتکار گندم توسط ثروتمندان
- ناآرامیهای داخلی حاصل از رویدادهای سیاسی
- نبود راههای ارتباطی مناسب و فقدان امنیت معابر
- فقدان نهادهای نظارتی کارآمد
بلوای آذرماه ۱۳۲۱
در دوران صدارت احمد قوام، بحران اقتصادی اوج گرفت. مردم تهران که با کمبود شدید نان روبرو بودند، در ۱۷ آذر ۱۳۲۱ به مجلس حمله کردند و شعار میدادند: “نان و پنیر و پونه، قوام گشنمونه” و “قوام فراری شده، سوار گاری شده”.
“مردم عملا به مجلس حمله و قسمتهایی از آن را اشغال کردند و تقریبا تمام محوطه بهارستان به تصرف مردم درآمد.”
“تانکها از روی اجساد کشتهشدگان حرکت میکردند. هر حرکتی با گلوله پاسخ داده میشد.”
این شورش نمونهای برجسته از تلاقی نارضایتی معیشتی مردم با رقابتهای سیاسی بود که منجر به کشتهشدن هزاران نفر و سقوط دولت قوام شد.
