خشت اول نشر دینی در ایران: تحلیل صنعت چاپ در عصر قاجار
بررسی تاریخی آغاز صنعت چاپ کتابهای دینی در دوره فتحعلیشاه قاجار و تحلیل تأثیرات آن بر کیفیت و محتوای متون مذهبی شیعی در ایران.
تحلیل صنعت چاپ دینی در عصر قاجار
این مقاله به بررسی آغاز صنعت چاپ کتابهای دینی در ایران دوره فتحعلیشاه قاجار میپردازد. بین سالهای ۱۲۳۳ تا ۱۲۵۰ قمری، تنها ۲۰ عنوان کتاب در ایران چاپ شد که ۸۰ درصد آنها آثار دینی بودند. نکته قابل توجه این است که با وجود هدف اولیه عباس میرزا از تأسیس چاپخانه برای ترویج علوم جدید، عمده آثار منتشر شده مذهبی و عوامپسند بودند.
- سهم غالب کتابهای دینی: ۱۶ کتاب از ۲۰ عنوان چاپ شده در این دوره مذهبی بودند
- نقش علامه مجلسی: شش کتاب از آثار این عالم شیعی به صورت گسترده منتشر شد
- تفاوت منطقهای: کتابهای چاپ تبریز شامل آثار علمی و آموزشی بود، در حالی که آثار تهران و اصفهان کاملاً مذهبی بودند
- نقش منوچهر خان گرجی: این شخصیت تاریخی نقش مهمی در ترویج کتابهای دینی با محتوای عوامپسند داشت
"صنعت چاپ که در دهههای نخست رواج خود در ایران کاملاً حال و هوایی دینی داشت، از سویی به ترویج مطالب دینی انجامید و از سویی به نزول سطح علمی متون دینی دامن زد."
این تحلیل نشان میدهد که صنعت چاپ در ایران ابتدا بیشتر به تسهیل دسترسی عموم به متون دینی کمک کرد، اما در عین حال به کاهش کیفیت علمی و عوامپسند شدن محتوای مذهبی منجر شد.
