پیشنهاد همهپرسی برای احیای قرارداد اجتماعی؛ از منظر فراستخواه و مجاهدی
دو صاحبنظر علوم اجتماعی، مقصود فراستخواه و محمدمهدی مجاهدی، احیای قرارداد اجتماعی از طریق برگزاری رفراندوم را راهکار برونرفت از شکاف دولت و ملت در ایران میدانند.
احیای قرارداد اجتماعی از منظر کارشناسان
در شرایطی که شکاف عمیقی میان ملت و دولت در ایران احساس میشود، دو تن از کارشناسان علوم اجتماعی راهکاری مبتنی بر ظرفیتهای قانونی اساسی را برای خروج از بنبست کنونی مطرح کردهاند: برگزاری رفراندوم. مقصود فراستخواه معتقد است با از دست رفتن زمانهای طلایی اصلاحات، رفراندوم تنها ابزاری است که میتواند به عنوان یک «داستان مشترک» میان حاکمیت و ملت عمل کند. او برگزاری همهپرسی را فرصتی برای «بازتنظیم» (Reset) قرارداد اجتماعی و بازتعریف مفاهیمی چون مشارکت، دموکراسی و حقوق شهروندی میداند. این رویکرد بر اهمیت یافتن یک روایت واحد ملی در شرایط بحرانی تأکید دارد. محمدمهدی مجاهدی نیز با استناد به ظرفیتهای «مراجعه به آرای عمومی در امور مهم» در قانون اساسی، برگزاری رفراندوم را مقدمهای ضروری برای تجدید این قرارداد اجتماعی دانسته و آن را پاسخی به تهدیدات خارجی علیه موجودیت دولت-ملت قلمداد میکند. به نظر وی، این امر میتواند به ترمیم اعتماد عمومی کمک کند.
ظرفیتهای فراموششده قانون اساسی
کارشناسان تأکید دارند که ابزارهای قانونی موجود در قانون اساسی، به ویژه در مورد امور مهم، باید فعال شوند. این ظرفیتها میتوانند پلی بین مطالبات جامعه و ساختار قدرت باشند.
- برگزاری رفراندوم میتواند مفاهیم بنیادین مانند مشارکت مدنی و حقوق شهروندی را مجدداً تعریف کند.
- این راهکار به عنوان یک «داستان مشترک» در نظر گرفته میشود که میتواند انسجام ملی را تقویت نماید.
- تأکید بر آرای عمومی به عنوان ابزاری برای بازتنظیم سیاسی مطرح شده است.
فراستخواه: «در این «زمان ازدسترفته»، تنها ابزاری که میتواند به عنوان یک داستان مشترک میان ملت و حاکمیت عمل کند، برگزاری رفراندوم است.»
مجاهدی: «رفراندوم مقدمهای ضروری برای تجدید قرارداد اجتماعی ازدسترفته و پاسخی به تهدیدات خارجی علیه موجودیت دولت-ملت دانست.»
در مجموع، پیشنهاد برگزاری رفراندوم، تلاشی است برای استفاده از سازوکارهای دموکراتیک موجود به منظور کاهش شکاف اجتماعی و سیاسی کنونی و ایجاد یک بستر جدید برای تعامل میان قدرت و مردم.
