بررسی بزرگترین زمینلرزههای دنیا و نقش تحریمها در کمکرسانی زلزله بم
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، به بزرگترین زمینلرزههای تاریخ از جمله شانزی چین و بم ایران میپردازد و تأثیر تحریمها بر کمکهای بشردوستانه را تحلیل میکند.
بزرگترین و مرگبارترین زمینلرزههای تاریخ و دیپلماسی زلزله
زمینلرزهها همواره یکی از مخربترین بلایای طبیعی تاریخ بشر بودهاند که نه تنها خسارات جانی و مالی عظیم به جای گذاشتهاند، بلکه زمینهساز بررسی ابعاد علمی، اجتماعی و حتی سیاسی سوانح بودهاند. دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، در مصاحبهای به مرور آمارهای جهانی و داخلی پرداخته و به مقایسه رخدادهای بزرگ تاریخی مانند زلزله شانزی در چین و زمینلرزه بم در ایران پرداخته است. وی اشاره میکند که زمینلرزه شانزی در سال ۱۵۵۶ میلادی با حدود ۸۳۰ هزار کشته، همزمان با سلطنت شاه طهماسب صفوی، مرگبارترین زلزله ثبتشده تاریخ محسوب میشود. در مقایسه داخلی، زلزله بزرگ بم در سال ۱۳۸۲ با تخریب بیش از ۸۵ درصد بافت شهری و تلفات بیش از ۲۶ هزار نفر، پرتلفاتترین زلزله معاصر ایران باقی مانده است. عوامل متعددی از جمله وقوع در ساعات بامداد، استفاده از مصالح غیرمسلح و نزدیکی کانون زلزله، تلفات گسترده در بم را رقم زد.
در سطح جهانی، در بازه زمانی یک سال (از بهمن ۱۴۰۳ تا بهمن ۱۴۰۴)، حدود ۱۷,۵۰۰ زمینلرزه بالای ۴ ریشتر در جهان ثبت شده است که ۱۲ مورد بزرگای بالای ۷ داشتهاند. در ایران نیز در همین دوره ۱۸۵ زلزله بالای ۴ ریشتر رخ داده است.
- زلزلههای بزرگ و تلفات: زمینلرزه شانزی (۱۵۵۶) با ثبت نزدیک به ۸۳۰ هزار کشته، بزرگترین فاجعه انسانی مرتبط با زلزله است.
- زلزله بم (۱۳۸۲): با بزرگای ۶.۵ و تلفات بیش از ۲۶ هزار نفر، پرتلفاتترین رخداد معاصر ایران بود و ارگ تاریخی بم تخریب شد.
- دیپلمای زلزله: فجایع طبیعی میتوانند به طور موقت بر خصومتهای سیاسی غلبه کرده و کانالهای ارتباطی بین کشورها، مانند نمونههای پس از زلزله بم و زلزله ترکیه و سوریه، باز کنند.
- تحریمها و کمکهای بشردوستانه: علیرغم معافیتهای اسمی در تحریمهای آمریکا برای اقلام بشردوستانه، رعایت بیش از حد بانکها در عمل مانع جریان مؤثر کمکها به ایران شده است.
- زمینلرزه آسام-تبت (۱۹۵۰): قویترین زلزله قارهای قرن اخیر با بزرگای ۸.۶ بین هند و تبت رخ داد و حدود ۴۸۰۰ کشته بر جای گذاشت.
دکتر زارع در مورد تأثیر تحریمها بر کمکرسانی زلزله بم اظهار داشت: «تحریمهای گسترده ایالات متحده علیه ایران همواره شامل معافیتهایی برای تجارت بشردوستانه بوده است. با این حال، در عمل، "رعایت بیش از حد" توسط بانکها و شرکتها اغلب مانع جریان کالاهای بشردوستانه مشروع شده است.»
پدیده “دیپلماسی زلزله” نشان میدهد که نگرانیهای بشردوستانه گاهی میتواند بر شکافهای عمیق سیاسی فائق آید. کمکرسانیهای بینالمللی پس از زلزله بم و ارائه کمکهای گسترده آمریکا به ترکیه و سوریه پس از زمینلرزههای اخیر، مثالهای بارزی از این مفهوم بودهاند. محرک اصلی این نوع تعاملات، نجات جان انسانها و جلوگیری از ناآرامیهای مدنی در مناطق راهبردی است، اگرچه پوشش شدید رسانهای نیز دولتها را وادار به اقدام میکند. بررسی تاریخ لرزهخیزی چین نشان میدهد که دوره بازگشت زلزلههایی با بزرگای ۸ در آن منطقه ممکن است بین ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال باشد.
