روزنامه شرق: اصرار ایران بر حق غنیسازی، مذاکره با آمریکا را به بنبست میکشاند
تحلیل مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا با تمرکز بر اصرار ایران بر حق غنیسازی و پیامدهای آن، با توجه به شخصیسازی سیاست خارجی آمریکا توسط ترامپ.
موانع در مسیر مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا
اشاراتی مانند توییت لاریجانی درباره «شکلگیری ساختار مذاکراتی» و اظهارات عراقچی در ترکیه پیرامون مقدمات گفتوگوها، حاکی از تدارک برای دور جدیدی از مذاکرات میان ایران و آمریکا است. با این حال، سابقه مذاکرات هستهای نشان میدهد که مسائل متعددی پیشروی این فرآیند قرار دارد. در گذشته، مسئله اصلی همواره مستقیم یا غیرمستقیم بودن مذاکرات بوده است. ایران پس از سالها بالاخره پذیرفت مستقیما با آمریکا در خصوص مسائل هستهای مذاکره کند که منجر به توافق برجام شد. با روی کار آمدن دولت ترامپ، تمامی مذاکرات متوقف شد و مقامات ایرانی از پذیرش هرگونه مذاکرهای در آن دوران خودداری کردند. در دوره دولت بایدن، مذاکرات غیرمستقیم مورد پذیرش قرار گرفت که نهایتاً در دولت رئیسی به سرانجام نرسید.
در عرف دیپلماتیک، مذاکرهنکردن یا مذاکره غیرمستقیم معمول نیست، زیرا تبادل مواضع واقعی طرفین تنها از طریق گفتوگوهای مستقیم و معنادار امکانپذیر است. مواضع علنی اغلب جنبه تبلیغاتی دارند و نمیتوانند مبنای تصمیمات اصلی دولتها باشند. مشکل اصلی مذاکره غیرمستقیم در بهار گذشته، عدم توجه به روانشناسی ترامپ بود. ترامپ سیاست خارجی آمریکا را کاملاً شخصیسازی کرده و نهادهایی مانند شورای امنیت ملی و وزارت خارجه را به حاشیه رانده است. او میخواهد شخصاً بهعنوان حلکننده مسائل شناخته شود و تصمیماتش ریشه در تمایلات شخصی دارد.
- در مواجهه با شخصیتی مانند ترامپ، مذاکره از طریق نماینده، کار را به چانهزنیهای سطحی محدود میکند و به دلیل تلون مزاج ترامپ، مواضع ثابت نیستند.
- تضعیف اهرمهای ایران در ماههای اخیر و اعتراضات داخلی، وضعیت را دشوارتر کرده است.
- اگر این بار حق غنیسازی بهعنوان یک امر حیثیتی در دستور کار باشد، دستیابی به نتیجه بعید به نظر میرسد، چرا که ایران سالها برای حفظ این حق جنگیده است.
- ایران میتواند درباره مسائلی مانند برنامه موشکی یا سیاست منطقهای طرف مقابل شنونده باشد، اما باید بر حفظ موشکهای میانبرد و دوربرد برای بازدارندگی اصرار کند.
- با وجود عدم وقوع جنگ، ادامه و تشدید تحریمها در کنار کاهش سرمایه اجتماعی و تردیدهای اخیر چین و روسیه در حمایت جدی، چالشهای بزرگی برای ادامه وضع موجود ایجاد میکند.
نویسنده روزنامه شرق اشاره میکند که «اصرار یک طرف از مذاکره مستقیم را طرف مقابل به معنی توهین به خود تلقی میکند.»
کورش احمدی، دیپلمات پیشین، تأکید میکند که «در شرایطی که نیازی فوری به غنیسازی نداریم، نباید تا حد جنگ بر آن اصرار کنیم، مگر آنکه دلایل استواری برای این موضع ارائه شود.»
به طور خلاصه، موفقیت هر دور جدیدی از مذاکرات منوط به درک صحیح از شیوه تصمیمگیری شخصیشده ترامپ و بازتعریف خطوط قرمز ایران، بهویژه در قبال حق غنیسازی، با توجه به شرایط داخلی و بینالمللی کنونی است. تداوم وضعیت فعلی در سایه تحریمها و بحرانهای داخلی نیز سؤال بزرگی در مورد آینده استراتژی ایران باقی میگذارد.
