رویکرد ارزشمحور دیوید گرونفلد برای حل بحران آب: مروری بر کتاب «اخلاق آب»
کتاب «اخلاق آب» نوشته دیوید گرونفلد بر اهمیت چارچوب اخلاقی در مدیریت آب تاکید دارد و توزیع نابرابر، مدیریت ضعیف و فقدان اخلاق را از دلایل تنش آبی میداند. این کتاب راهکاری ارزشمحور ارائه میدهد.
مروری بر کتاب «اخلاق آب»: رویکردی ارزشمحور برای حکمرانی آب
کتاب «اخلاق آب» تالیف دیوید گرونفلد و ترجمه سید موسی حسینی، به بررسی عمیق ابعاد اخلاقی مدیریت منابع آبی میپردازد. نویسنده معتقد است که بحران آب، به ویژه در مناطق خشک و نیمهخشک مانند ایران، ریشه در فقدان یک چارچوب اخلاقی پذیرفته شده دارد. توزیع نابرابر آب، مدیریت ناکارآمد، و نادیده گرفتن ارزشهای محیطزیستی، اجتماعی و فرهنگی، زمینهساز تنشهای جدی در حوزه آب شده است. پیام محوری کتاب این است که برای رسیدن به توسعه پایدار در حوزه آب، باید ملاحظات اخلاقی را در کنار ابعاد علمی، نهادی و اجتماعی حکمرانی آب ادغام کرد. آب به عنوان «الفبای زندگی» نیازمند حکمرانیای است که با فرهنگ و ارزشهای مردم سازگار باشد، نه رویکردهای بخشینگر و سودجویانه.
گرونفلد، انسانشناس دانشگاه نیومکزیکو، با تکیه بر 38 سال تجربه در زمینه سیاستهای محیطزیستی و فرهنگی آب، رویکردی ارزشمحور را پیشنهاد میکند. این رویکرد بر عدالت اجتماعی، امانتمداری آب و حقوق محیطزیست تمرکز دارد. او اشاره میکند که با وجود پیشرفتهای اخلاقی در قرن گذشته، حقوق طبیعت هنوز جایگاه شایستهای در حوزه اخلاق پیدا نکرده است، و تصمیمگیریها اغلب بر اساس مصلحت حاکم بوده تا اخلاق و احترام به طبیعت.
ساختار کتاب و مباحث کلیدی:
- چارچوب اخلاقی: کتاب به تعریف اخلاق، اصول اخلاقی و ارزشهای مرتبط با آب میپردازد و بر لزوم شفافیت، صداقت و وفاداری به طبیعت در تصمیمگیریها تاکید میکند.
- مدیریت رودخانهها: اهمیت حیاتی رودخانهها و لزوم اتخاذ «اخلاق رودخانه» برای حفاظت از آنها، حتی در هنگام ساخت سیلبندها برای محافظت از انسانها.
- اخلاق کاربردی: بررسی اصول اخلاقی در حوزههای مختلف مصرف آب شامل کشاورزی (اجرای بومشناسی کشاورزی)، آب شرب (عدالت اجتماعی)، و صنعت (مفهومهایی چون ردپای آب و امانتداری آب).
- حکمرانی و فرهنگ: تاکید بر حکمرانی سازگار با شرایط اقلیمی و اهمیت در نظر گرفتن تنوع فرهنگی و دیدگاههای بومی در برنامهریزیهای آبی.
به نقل از کتاب: «اگر رودخانهها را اجزای ارزشمند محیطزیست بدانیم، برای حفاظت از رودخانههای خود تلاش خواهیم کرد و در واقع یک اخلاق رودخانه را اتخاذ میکنیم اما حتی با این اصول اخلاقی کمک به رودخانه، ممکن است نگران طغیان رودخانه باشیم و تصمیم بگیریم برای محافظت از مردم و اموال، سیلبندهایی بسازیم. اکنون چند ارزش داریم که در فرایند تصمیمگیری ما دخیل هستند. برای ایمنی و رفاه انسان ارزش زیادی قائل هستیم، بنابراین میخواهیم سیلها را مهار کنیم اما میخواهیم این کار را به گونهای انجام دهیم که سلامت رودخانه به خطر نیفتد.»
عملکرد پراکنده در اجرای طرحهای مدیریت آب بدون داشتن چارچوب اخلاق کاربردی، تلاشها را گذرا و مقطعی میسازد. این کتاب با تشریح ارزشهای محیطزیستی، اجتماعی، اقتصادی و حاکمیتی در کنار یکدیگر، سعی در ترسیم یک اخلاق جهانی آب دارد تا بتواند زمینه را برای یکپارچگی ارزشها و حل بحرانهای آب معاصر فراهم آورد. کتاب «اخلاق آب» به عنوان نامزد چهل و سومین جایزه کتاب سال معرفی شده است و اثری جامع در ادبیات اندک موجود درباره اخلاق آب محسوب میشود.
