انتشار کتاب «همزیایی» ایوان ایلیچ با ترجمه سروش حبیبی پس از ۴۷ سال

انتشار کتاب «همزیایی» اثر ایوان ایلیچ

کتاب «همزیایی» اثر ایوان ایلیچ، فیلسوف و منتقد اجتماعی اتریشی (۱۹۲۶-۲۰۰۲)، با ترجمه سروش حبیبی و با زیرعنوان «در جست‌وجوی تعادل میان انسان و ابزار» برای اولین بار توسط انتشارات خوارزمی به بازار کتاب ایران عرضه شد. این انتشار پس از حدود ۴۷ سال تأخیر صورت گرفته است، زیرا ترجمه کتاب در اواخر دهه ۱۳۵۰ خورشیدی به اتمام رسیده بود اما تا کنون به دست مخاطبان نرسیده بود.

ایوان ایلیچ به خاطر نقدهای نوآورانه‌اش بر نهادهای مدرن اجتماعی، به خصوص در زمینه‌های آموزش و پزشکی، شهرت دارد. او استدلال می‌کرد که نهادهای امروزی به جای خدمت به بشریت، به سمت خودبازتولیدی حرکت کرده و باعث بیگانگی و وابستگی انسان‌ها می‌شوند. سایر آثار شناخته شده او در ایران شامل «فقر آموزش در آمریکای لاتین» و «انرژی و عدالت» است.

ناشر کتاب در مقدمه به این تأخیر طولانی اشاره کرده و بیان داشته که اثر «اگرچه نشان‌دار از گذشت زمان اما همچنان زنده و خواندنی» است.

مفهوم «همزیایی»

ایلیچ در این کتاب مفهومی تازه را معرفی می‌کند و آن را «جامعه همزیا» می‌نامد. او این جامعه را اینگونه تعریف می‌کند:

«جامعه‌ای را که در آن ابزار کار جدید نه در خدمت مجموعۀ استواری از متخصصان متشکل، بلکه در اختیار افرادی باشد که با جامعه درآمیخته و در آن مستحیل شده باشند، جامعۀ همزیا نام می‌گذارم. جامعه‌ای را همزیا یا درخور بقا می‌نامیم که ابزار در آن، تحت نظارت و در اختیار انسان باشد.»

به اعتقاد ایلیچ، انسان خردمند کسی است که شادکامی و تعادل خود را در استفاده از ابزارهای همزیا جستجو کند و نسبت به همنوعان خود بی‌اعتنا نباشد.

ساختار کتاب شامل پنج فصل است:

• فصل اول: دو آستانۀ تحول جهشی
• فصل دوم: احیای همزیایی
• فصل سوم: تعادل
• فصل چهارم: مبانی و شرایط عقب گرد سیاسی
• فصل پنجم: وارونه سازی سیاسی

• چاپ نخست کتاب در هزار نسخه و در ۱۹۸ صفحه منتشر شده است.
• این اثر بر اهمیت تعادل و کنترل انسان بر ابزارهای تکنولوژیک تأکید دارد.

«ایلیچ به دنبال بازگرداندن قدرت انتخاب و کنترل ابزار به دست افراد جامعه است، نه نهادهای متخصص.»

انتشار «همزیایی» فرصتی برای بازنگری در مناسبات انسان با تکنولوژی و ساختارهای مدرن است، موضوعی که همچنان در جهان معاصر از اهمیت بالایی برخوردار است.