نجات درختان شهر کرمان با اتحاد مردم؛ داستان مستند «جنگل قائم»

اهمیت اتحاد و مشارکت مردمی در نجات محیط زیست کرمان

مستند «جنگل قائم» به کارگردانی حامد سعادت، داستانی الهام‌بخش از اوایل دهه‌های ۲۰ و ۳۰ شمسی در کرمان را روایت می‌کند؛ دورانی که شهر با معضل جدی ریزگردها و نفوذ شن‌های بیابانی مواجه بود. شدت این پدیده به حدی بود که در میانه روز، چراغ‌های شهر را برای مقابله با تاریکی ناشی از شن روشن می‌کردند. نقطه عطف این داستان، تصمیم بزرگان شهری برای کاشت درخت به‌منظور مقابله با بادهای فصلی و تثبیت شن‌های روان بود. این اقدام که با مشارکت جمعی از مردم شکل گرفت، در نهایت به احداث جنگلی دست‌کاشت در حاشیه کوه‌های شیوشگان منجر شد. در ابتدا، سیزده گونه درختی کاشته شد، اما با گذشت زمان و برای اطمینان از بقا در شرایط کم‌آبی، تمرکز بر گونه‌هایی مانند کاج، سرو و نارون قرار گرفت؛ به طوری که امروزه بیش از ۸۰ درصد این جنگل را کاج‌ها تشکیل می‌دهند. این پروژه درختکاری که تا حدود سال ۶۰ ادامه یافت، به حل معضل گرد و خاک کرمان انجامید، که نشان‌دهنده قدرت مشارکت عمومی در پروژه‌های عظیم محیط زیستی است.

سعادت در مقام کارگردان، تأکیدی ویژه بر دو دغدغه اصلی خود در ساخت این اثر داشت: محیط زیست و اتحاد مردمی. او معتقد است که هیچ کار بزرگی، هرچند حیاتی، بدون ورود و مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست و رویکرد اصلی فیلم، تجلیل از همین همدلی در بهبود محیط زیست شهری است.

• پژوهش این مستند که ۱۳ سال به طول انجامید، بیشتر صرف غلبه بر چالش آرشیو و یافتن اسناد و تصاویر قدیمی شد.
• یکی از راویان فیلم، زنی است که در کودکی، گوشواره خود را برای کمک مالی به پویش درختکاری اهدا کرده بود.
• تولید فیلم با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند و شهرداری کرمان صورت پذیرفت.
• کارگردان خواستار توجه بیشتر جشنواره فیلم فجر به سینمای مستند و کوتاه است، زیرا سینمای مستند ایران حرف‌های زیادی برای گفتن دارد و از نظر قصه و پرداخت، گاهی پیشروتر از سینمای داستانی بدنه است.
• سعادت اشاره می‌کند که تفاوت اصلی فیلم‌های مستند با داستانی، بیشتر در مسئله ستاره‌ها است تا کیفیت محتوایی.

حامد سعادت کارگردان مستند «جنگل قائم» بیان کرد: “رویکرد من در این فیلم همین مشارکت مردمی در بهبود محیط زندگیشان بود.”

وی در ادامه افزود: “فیلم‌های مستند ما از سینمای داستانی هیچ چیزی کم ندارند و تنها تفاوت همین بحث ستاره‌ها است.”

در مجموع، «جنگل قائم» نه تنها یک روایت تاریخی از یک موفقیت بزرگ محیط زیستی در کرمان است، بلکه تأکیدی روشنگرانه بر نقش محوری همبستگی اجتماعی در مواجهه با چالش‌های اقلیمی و شهری در سطح منطقه دارد.