پایان رسمی پیمان «استارت نو» و نگرانی دبیرکل سازمان ملل از کنترل تسلیحات هستهای
انقضای واپسین پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه بدون جایگزین، محدودیتهای توسعه سلاحهای هستهای را برای دو قدرت برتر لغو کرده و نگرانیها از مسابقه تسلیحاتی جهانی را افزایش داده است.
پایان پیمان "استارت نو" و آینده کنترل تسلیحات هستهای
پیمان استارت نو، آخرین توافقنامه کنترل تسلیحات هستهای میان ایالات متحده آمریکا و روسیه، رسماً منقضی شد و این امر جهان را در آستانه یک دوره جدید از بیثباتی در حوزه امنیت جهانی قرار داده است. این رخداد در حالی رخ داد که هیچ توافق جایگزینی برای جایگزینی آن وجود ندارد، به این معنی که دو کشوری که مالک بیش از ۸۰ درصد کلاهکهای هستهای جهان هستند، اکنون از هرگونه محدودیت الزامآور بر روی زرادخانههای راهبردی خود رها شدهاند. این وضعیت نگرانیهای جدی در مورد از سرگیری یک مسابقه تسلیحاتی جدید را دامن زده است.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، این لحظه را «لحظهای خطیر برای صلح و امنیت بینالمللی» توصیف کرد و از واشینگتن و مسکو خواست تا فوراً برای امضای یک قرارداد جدید مذاکره کنند. گوترش تأکید کرد که انحلال دستاوردهای چندین دهه کنترل تسلیحات، خصوصاً زمانی که خطر استفاده از سلاح هستهای به بالاترین سطح خود در دهههای اخیر رسیده، بدترین زمان ممکن است. این هشدارها پس از اظهارات روسیه مبنی بر احتمال استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی در جریان جنگ اوکراین اهمیت مضاعفی پیدا کرده است.
تاریخچه و پیامدهای انقضا
پیمان استارت نو که در سال ۲۰۱۰ توسط باراک اوباما و دمیتری مدودف امضا شد، زرادخانه هستهای هر طرف را به ۱۵۵۰ کلاهک هستهای مستقر محدود میکرد. این معاهده بخشی از تلاشهای بلندمدت برای جلوگیری از گسترش و استفاده از این تسلیحات فاجعهآمیز بود. با انقضاء آن، این نگرانی جدی وجود دارد که پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیز به خطر افتد، زیرا تعهد کشورهای دارای سلاح به خلع سلاح، شرط اصلی تعهد کشورهای فاقد سلاح به عدم دستیابی به این تسلیحات است.
- تأثیر بر روابط قدرتهای بزرگ: پایان محدودیتها، مسیر را برای افزایش زرادخانهها هم توسط کاخ سفید و هم کرملین هموار میکند.
- هشدار رهبران سابق: دونالد ترامپ، که پیشتر منتقد محدودیتهای بینالمللی بود، و دمیتری مدودف هر دو نگرانی خود را نسبت به ناامنتر شدن جهان ابراز کردهاند.
- نقش چین: مقامات آمریکایی مانند مارکو روبیو استدلال میکنند که هرگونه توافق جدید باید شامل جمهوری خلق چین نیز باشد، زیرا زرادخانه هستهای این کشور به سرعت در حال رشد است.
- موضع روسیه: وزارت خارجه روسیه اعلام کرده که دیگر خود را متعهد به الزامات این معاهده نمیداند اما در صورت تهدید امنیت ملی، به اقدامات مقابلهای قاطع متوسل خواهد شد.
- فقدان دیپلماسی: برخی تحلیلگران معتقدند که شکست در تمدید توافق، بیشتر نتیجه ضعف دیپلماتیک دولت ترامپ در مذاکره بر سر جزئیات پیچیده بوده است.
«برای نخستین بار در بیش از نیم قرن گذشته، ما با جهانی روبرو هستیم که هیچ محدودیت الزامآوری بر زرادخانههای هستهای راهبردی دو کشوری که اکثریت قاطع ذخایر جهانی سلاحهای هستهای را در اختیار دارند، وجود ندارد.»
ولادیمیر پوتین و دولت وی پیشتر با تعلیق مشارکت فدراسیون روسیه در این پیمان اعلام موضع کرده بودند، که این تصمیم به تنشهای موجود دامن زد.
به طور خلاصه، انقضای پیمان استارت نو یک نقطه عطف نگرانکننده در تاریخ کنترل تسلیحات است که ضرورت ایجاد یک سازوکار جدید و فراگیر برای مدیریت ریسک هستهای در یک محیط ژئوپلیتیکی متشنج را بیش از پیش آشکار میسازد. بازگشت سریع به میز مذاکرات، تنها راه برای جلوگیری از یک چرخه تسلیحاتی خطرناک جهانی است.
