نقد فیلم «اردوبهشت»: ستایشی از جسارت در سینمای اجتماعی سیاسی ایران
بررسی فیلم «اردوبهشت» به کارگردانی محمد داوودی که به یکی از تلخترین حوادث دهه هشتاد، یعنی غرق شدن ۷ دانشآموز در پارک شهر تهران، میپردازد و سعی در روایت پیامدهای اجتماعی آن دارد.
نگاهی به جسارت فیلم «اردوبهشت» در سینمای اجتماعی
سینمای اجتماعی-سیاسی ایران شاهد احیایی دوباره با ظهور فیلمسازان نسل سوم است و فیلم «اردوبهشت» به کارگردانی محمد داوودی نمونهای از تلاش برای عینیت بخشیدن به ذهنیت تازه و مستقل در این ژانر محسوب میشود. نقطه قوت اصلی این اثر، ایستادن بر یک موقعیت مرکزی و پرریسک روایی است؛ فیلم به واقعه تلخ غرق شدن ۷ دانشآموز و قایقران در پارک شهر تهران در دهه هشتاد میپردازد و تلاش میکند پیامدهای عمیق آن را در بستر مناسبات اقتصادی و اجتماعی تصویر کند. این فیلم نشاندهنده پتانسیل غنی سینما برای معناآفرینی از وقایع دراماتیک واقعی است و مخاطب را با ابعاد پنهانی چنین فاجعهای آشنا میسازد.
ساختار و هدایت فنی فیلم
داوودی از لحاظ ساختاری یک رویکرد ساده و روان را انتخاب کرده است، تصمیمی هوشمندانه که اجازه میدهد ایده مرکزی بدون حواسپرتیهای بصری یا فرمی پیچیده بسط یابد. هدایت بازیگران نیز در راستای پرهیز از جلوهگریهای مرسوم در آثار اجتماعی-سیاسی بوده است. با این حال، فیلم در مرز رسیدن به جایگاه «عالی» متوقف میشود، که این امر ناشی از ضعفهایی در شخصیتپردازی – مانند تیپوارگی شخصیت مادر نیلوفر با بازی ستاره پسیانی – و افراط در استفاده از دیالوگهای ساختارشکنانهای است که تأثیر خود را از دست دادهاند. علیرغم این موارد، فیلم در گرهافکنی و خلق موقعیتهای پرتنش و همدلیبرانگیز موفق عمل کرده است.
تضادها و نقش تهیه کننده
تقابلهای شکلگرفته، به ویژه درگیری میان شخصیت شاه مهدی با بازی حامد بهداد و مقامات محلی (شهردار و رییس بیمارستان)، فیلم ۱۳۰ دقیقهای را به یک تریلر جذاب تبدیل کرده که تماشاگر را تا انتها درگیر نگه میدارد. همکاری بین داوودی و کاظم دانشی (تهیهکننده)، که پیش از این با موفقیتهایی نظیر «علفزار» و «بی بدن» شناخته شده بود، نشاندهنده توانایی دانشی در شناخت استعدادها و فراهم آوردن بستر خلاقانه برای فیلمسازان است. این رویکرد، نگاهی روشنگرانه و فرهنگساز به مدیوم سینما را جایگزین نگاه مصرفگرایانه رایج کرده است.
- فیلم «اردوبهشت» حرف خود را صریح میزند و فاقد خودسانسوری است.
- ساختار روایی، با وجود برخی ضعفها، توانسته تنش لازم برای حفظ جذابیت تماشاگر را فراهم آورد.
- فیلم به یکی از حوادث دردناک دهه هشتاد به شیوهای سینمایی میپردازد.
- نقشآفرینی حامد بهداد در تقابل با مدیران دولتی از نقاط قوت دراماتیک فیلم است.
- تهیه کننده کاربلد توانسته فضایی برای ابراز خلاقیت عوامل فراهم آورد.
«اردوبهشت» فیلم شریف و جانداری است که دچار لکنت نمیشود و حرفش را صریح میزند و مطالبهگر است.
در نهایت، «اردوبهشت» اثری ارزشمند در سینمای اجتماعی معاصر است که با جسارت به سراغ سوژههای حساس رفته و اگرچه در اجرای برخی جزئیات نقصانی دارد، اما نتیجه نهایی آن، اثری تأثیرگذار و قابل تأمل است که به خوبی توانسته است از پتانسیلهای یک داستان واقعی بهره ببرد.
