آخرین وسیله تقرب به درگاه الهی از منظر آیتالله مصباح یزدی
آیتالله مصباح یزدی، اعتراف به گناه و اشتباه در محضر خدا را آخرین وسیله برای تقرب انسان به خداوند معرفی کرد که نشان میدهد فرد هنوز مورد غضب الهی واقع نشده است.
آخرین راهکار برای نزدیک شدن به خداوند
بر اساس تعالیم آیتالله محمدتقی مصباح یزدی، در مناجات شعبانیه، سخن از یافتن راهی برای تقرب به درگاه الهی است، به ویژه زمانی که اعمال فرد برای نزدیکی به خداوند کافی نباشد. این فراز از مناجات بیانگر این است که گرچه انسان ممکن است شایسته رحمت الهی نباشد، اما ناامیدی از رحمت گسترده خداوند جایز نیست. رحمت الهی شامل کسانی میشود که استحقاق آن را ندارند، مگر آنکه رحمت بر آنها برخلاف حکمت الهی باشد؛ مانند گمراه کنندگان عنود. ایمان، توجه و توسل به اولیا نقش اساسی در ایجاد ظرفیت دریافت این فیض الهی دارند که در نهایت به واسطه وجود مقدس پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) به دیگران سرریز میشود.
یکی از مهمترین مفاهیم مطرح شده در این بخش، فرض انسان در پیشگاه الهی است که با تکیه بر توکل شایسته بر خداوند، سایهسار رحمتی بر او افکنده شده است. بزرگان دین در سنین بالا و پس از سالها سیر و سلوک، به نقطهای میرسند که به اعمال خود اتکا نمیکنند، بلکه صرفاً بر فضل الهی تکیه دارند. حکایت شنیدنی مرحوم حاج میرزا عبدالعلی تهرانی که در پیری درخواست «مردن مسلمان» و طلب آمرزش مجانی از خداوند را داشت، نمونهای از درک عمیق این مقام است که کار انسان در مقابل عظمت الهی ناچیز است.
- حسناتُ الاَْبْرارِ سَیِّئاتُ الْمُقَرَّبینَ: اعمالی که برای ما نیکی است، برای اولیای الهی با معرفت عالی، به دلیل نادیده گرفتن ظرف خالی وجود خود، ممکن است گناه شمرده شود و از آن استغفار کنند.
- ظرف خالی بودن: اساس عبودیت این است که انسان درک کند جز فیض الهی (عقل، ایمان، هدایت)، بهرهای از خود ندارد و عدم حفظ این فیض الهی میتواند منشأ همه فسادها باشد.
- تأثیر محیط در مقابل اراده: مثالهایی مانند فرزند نوح (ع) و همسر فرعون نشان میدهد که محیط (حتی محیط فاسد دربار فرعون) نمیتواند جبر ایجاد کند و اختیار و اراده انسان در پذیرش هدایت نقش تعیینکننده دارد.
- اقرار به گناه: اگر عمل صالح انسان را به خدا نزدیک نکند، اعتراف به گناه آخرین وسیلهای است که انسان میتواند به سوی رحمت الهی استفاده کند، چرا که نشان میدهد فرد هنوز فرصت توبه دارد.
- توجیه نکردن خطا: انسان سالم به اشتباه خود اقرار میکند، در مقابل، افراد متکبر و خودپرست، گناهان خود را توجیه میکنند و پذیرش اشتباه را از خود دریغ میورزند.
حضرت سجاد (ع) در دعای ابوحمزه ثمالی میفرمایند: «فَمَنْ یَکوُنُ اَسْوَءَ حالا مِنّی اِنْ أنَا نُقِلْتُ عَلی مِثْلِ حالی اِلی قَبْری؟» که این سخنان برای تعلیم دادن نحوه مناجات به مؤمنان و قرار دادن خود در جایگاه پایینترین درجات است.
بنا بر کلام آیتالله مصباح یزدی: «اگر توفیق پیدا کردن راه تقرّب به سوی خداوند را از راه عمل صالح پیدا نکردیم، راه دیگری انتخاب کرده و آن اقرار و اعتراف به گناه در پیشگاه الهی است.»
نتیجه آنکه، اعتراف به گناه در محضر خدا، نشان میدهد فرد هنوز مستحق غضب الهی نشده است و این اقرار، نه به واسطه ضعف انسان، بلکه بر اساس کرم خدایی است که سزاوارتر است به عفو و بخشش.
