حکم شرعی مخالفت با استخاره از نظر آیت‌الله سیستانی

حکم شرعی استخاره و مخالفت با آن

استخاره، فرآیندی است که برخی افراد در مواجهه با تردید در تصمیم‌گیری‌ها به آن متوسل می‌شوند، اما مشروعیت و نحوه انجام آن در فقه اسلامی همواره مورد بحث بوده است. آیت‌الله سید علی سیستانی، مرجع عالیقدر تقلید، در پاسخی فقهی به شبهات رایج در مورد استخاره‌ای که امروزه متداول است، توضیحاتی ارائه داده‌اند. ایشان مشخص کرده‌اند که نقطه محوری و قدر متیقن مشروعیت استخاره، زمانی است که فرد پس از مشورت با افراد آگاه و متخصص، همچنان در تحیر باقی بماند و نتواند تصمیم قطعی بگیرد. این شرایط نشان می‌دهد که توسل به استخاره باید آخرین راه‌حل پس از به‌کارگیری عقل و تجربه باشد.

مشروعیت استخاره متداول

در مورد اینکه استخاره به طریقی که امروزه رایج است، شرعاً مقبول است یا خیر، پاسخ صریح فقیهان بر این است که کاربرد آن باید محدود به موارد تحیر مطلق باشد. تکرار استخاره نیز در روایات به طور مستقیم نکوهش شده و می‌تواند مضر تلقی گردد، خصوصاً اگر به جای تفکر و مشورت به عنوان یک عادت یا جایگزین تصمیم‌گیری استفاده شود. این تأکید بر مشورت و خردورزی پیش از استخاره، اهمیت نقش عقل در زندگی مؤمنانه را برجسته می‌سازد.

حکم مخالفت با استخاره

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این بود که آیا مخالفت با استخاره انجام شده، حرام است یا خیر. آیت‌الله سیستانی به وضوح بیان فرموده‌اند که «مخالفت با استخاره انجام شده حرام نیست». این حکم به این معناست که اگر فردی پس از استخاره، به دلیلی تصمیم خود را تغییر دهد یا مسیر دیگری را برگزیند، مرتکب فعل حرامی نشده است. با این حال، ایشان هشداری مهم ارائه می‌دهند: این مخالفت «ممکن است موجب پشیمانی گردد». این پشیمانی می‌تواند ناشی از دست دادن خیری باشد که استخاره به آن اشاره داشته است. تنها راهی که می‌تواند این خطر پشیمانی را برطرف سازد، تغییر دادن موضوع استخاره یا انجام عملی صالح مانند صدقه دادن است تا اثر منفی احتمالی دفع شود.

«قدر متیقن از مواردی که استخاره در آن مشروع است موردی است که بعد از مشورت از اهلش نتیجه نگیرید و در تحیر بمانید.»

«مخالفت با استخاره انجام شده حرام نیست ولی ممکن است موجب پشیمانی گردد مگر اینکه موضوع استخاره را تغییر دهد همانند اینکه قبل از آن کار صدقه داده شود که بلا دفع گردد.»

نتیجه‌گیری از این دیدگاه فقهی آن است که استخاره ابزاری کمکی برای رفع حیرت پس از انجام همه وظایف عقلی و مشورتی است، نه یک حکم مطلق که مخالفت با آن گناه تلقی شود. با این وجود، عقلانیت حکم می‌کند که در صورت برداشتن قدم در یک مسیر بر اساس استخاره، از تصمیمات ناگهانی برگشتن، مگر با تدبیر و عمل نیکو، اجتناب شود تا از حسرت‌های احتمالی فاصله بگیریم.