نگهداری ۷۵ درصد اسناد تاریخ انقلاب در «مجموعههای پنهان»
پژوهشگری اسناد اشاره کرد که ۷۵ درصد اسناد تاریخی انقلاب در قالب مجموعههای پنهان سازمان اسناد نگهداری میشوند که دسترسی پژوهشگران به آنها محدود است و این امر خطری جدی برای تحقیقات تاریخی محسوب میشود.
اهمیت دسترسی به اسناد انقلاب اسلامی ایران
نشست علمی «اهمیت حفظ، ساماندهی و دسترسپذیری اسناد انقلاب اسلامی» در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد تا ضرورتهای علمی و تخصصی صیانت از این اسناد مورد بررسی قرار گیرد. در این نشست، پژوهشگران و تاریخنگاران بر اهمیت انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از مهمترین تحولات تاریخ معاصر تأکید کردند. علیمحمد طرفداری، عضو هیأت علمی سازمان اسناد، وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷ را رویدادی دورانساز دانست که تأثیرات آن نه تنها در داخل کشور بلکه در منطقه و جهان گسترش یافت و آن را همردیف انقلابهای بزرگی چون انقلاب فرانسه و اکتبر روسیه قرار داد. او اظهار داشت که خاورمیانه هرگز به دوران پیش از سال ۱۳۵۷ باز نخواهد گشت و به همین دلیل، توجه ویژه به شناخت و سازماندهی اسناد این رویداد حیاتی است.
چالش «مجموعههای پنهان» در اسناد تاریخی
غلامرضا عزیزی، تاریخنگار، با تأکید بر ناکارآمدی روشهای پیشین در حفظ و تسهیل دسترسی به اسناد، یکی از بزرگترین موانع پیش روی محققان را پدیده «مجموعههای پنهان» برشمرد. او تصریح کرد که بخش قابل توجهی از اسناد تاریخی انقلاب، حدود ۷۵ درصد، در قالب این مجموعهها نگهداری میشوند که برای اکثریت پژوهشگران قابل دسترس نیستند. این بدان معناست که تحقیقات تاریخی عمدتاً بر مبنای تنها ۲۵ درصد اسناد موجود انجام میپذیرد؛ وضعیتی که به گفتهی وی، خطری جدی محسوب میشود، زیرا کشف یک سند مخالف میتواند منجر به ابطال کامل نتایج یک پژوهش شود.
- باید زاویه دید جدیدی برای محافظت و بهبود دسترسی به اسناد اتخاذ شود.
- ضرورت مشخص کردن تعاریف عملیاتی از نظر محدوده زمانی و گستره جغرافیایی انقلاب اسلامی.
- لزوم مراجعه به آرشیوهای خارج از کشور برای تکمیل مستندات موجود.
- تهیه فهرستگان مشترک اسنادی در داخل کشور برای تسهیل دسترسی محققان.
- در نظر گرفتن ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ به عنوان نقطه آغاز حرکت انقلاب طبق نظر امام خمینی.
عزیزی گفت: «در حال حاضر بخش قابل توجهی از اسناد تاریخی در قالب مجموعههای پنهان نگهداری میشوند که برای اغلب پژوهشگران قابل دسترس نیست. این مجموعهها حدود ۷۵ درصد اسناد را شامل میشوند...»
طرفداری عنوان کرد: «صرف نظر از هر دیدگاهی که به این مسئله داشته باشیم، نمیتوان انکار کرد که وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، یکی از بزرگترین و مهمترین تحولات تاریخ ایران بود.»
در مجموع، نشست بر ضرورت تعریف معیارها، گسترش دامنه جستجو و رفع انسداد دسترسی به ۷۵ درصد اسناد مغفول تأکید کرد تا تحقیقات محققان درباره انقلاب اسلامی بر پایهای جامعتر و مستندتر شکل گیرد و خطرات ناشی از استفاده ناقص از منابع کاهش یابد.
