رویای شاه برای تبدیل ایران به قدرت نظامی جهانی در دیدار با ناو آمریکایی

بلندپروازی‌های نظامی شاه پهلوی در ۱۳۵۳

در فروردین ماه ۱۳۵۳، بلندپروازی‌های محمدرضا شاه پهلوی در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی ابعاد جدیدی یافت. این دوران، که با حمایت‌های نیکسون همراه بود، شاه را به سمت تبدیل ایران به یکی از قدرت‌های نظامی برجسته جهان سوق می‌داد. یکی از نمادهای این جاه‌طلبی، بازدید وی از ناو هواپیمابر «کیتی‌هاوک» آمریکا در دریای عمان بود. شاه در این بازدید که با حضور مقامات بلندپایه نظامی آمریکا و ایران صورت گرفت، ولع خود برای خرید تسلیحات پیشرفته از واشنگتن را دوچندان کرد.

این دیدار در شرایطی صورت گرفت که روابط ایران و آمریکا متناقض بود؛ از سویی آمریکا نسبت به افزایش قیمت نفت و نفوذ ایران در منطقه گلایه داشت و از سوی دیگر، شاه را متحد اصلی خود در خاورمیانه می‌دانست. شاه با تمرکز جدی بر تقویت نیروی دریایی، قصد خرید ناوها و زیردریایی‌های مدرن و اعزام نیروها برای آموزش در آمریکا را داشت.

بازدید از ناو کیتی‌هاوک

شاه در ۱۹ فروردین ۱۳۵۳، با هلیکوپتر بر روی عرشه «کیتی‌هاوک» فرود آمد و از بخش‌های مختلف این ناو که در آن زمان از بزرگترین شناورهای آمریکایی بود، بازدید کرد و نمایش قدرت هوایی آن را تماشا کرد. همراهان شاه شامل اسدالله علم، وزیر دربار و غلامرضا ازهاری، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران بودند. علم در خاطرات خود به انضباط نیروی دریایی آمریکا اشاره کرده و ذکر می‌کند که «کیتی‌هاوک» ۱۲۷ جنگنده حمل می‌کرده است. به نظر می‌رسد هدف آمریکایی‌ها از دعوت شاه، وسوسه وی برای خریدهای نظامی جدید بوده است، هرچند علم هزینه سرسام‌آور خرید یک ناو و هواپیماهایش را مورد تردید قرار داد.

چشم‌انداز ۱۰ ساله نظامی

این بازدید همزمان شد با مصاحبه شاه با نشریه هندی «بلیتس» که در آن بر آرزوی خود برای برابری قدرت نظامی ایران با انگلستان در افق ۱۰ سال آینده تأکید کرده بود. او با اشاره به ذخایر نظامی عراق (شامل میگ ۲۱ و بمب‌افکن‌های تی‌یو ۲۲ و موشک‌های فراگ)، افزایش خریدهای نظامی ایران را توجیه می‌کرد و معتقد بود مجهز شدن به جنگنده‌های اف-۱۴ می‌تواند تعادل تسلیحاتی را برقرار سازد. شاه منتقدان داخلی را با اشاره به رشد جمعیتی ایران تا ۴۰ میلیون نفر در ۱۰ سال آینده، متقاعد می‌ساخت که افزایش قدرت نظامی در مقیاسی مشابه قدرت‌های بزرگ جهان ضروری است.

اسدالله علم در خاطراتش درباره بازدید از ناو ابراز می‌داشت که «دیسپلین نیروی دریایی آمریکا، که به‌کلی با هیپی‌گری مغایر است، جلب توجه خاص می‌کند.»

شاه در تلاش برای توجیه خریدهای هنگفت عنوان می‌کرد که بودجه دفاعی ایران بسیار بیشتر از رقم‌های اعلامی ۲ میلیارد دلار است و این امر مرتبط با نیازهای امنیتی ناشی از موقعیت منطقه‌ای است.

این دوره با رؤیاهای بزرگ شاه برای تبدیل ایران به یک قدرت نظامی منطقه‌ای و بین‌المللی همراه بود که با ماجرای واترگیت و تغییرات در سیاست خارجی آمریکا، مسیر آن دچار تحول شد.